Μην περιμένετε να περάσουν τανκς από τα ρωσικά σύνορα στη Βαλτική. Η Μόσχα σκοπεύει να υπονομεύσει το ΝΑΤΟ υποδαυλίζοντας φιλορωσικές αναταραχές στο εσωτερικό αυτών των χωρών.
Γράφει ο Dr Timo Hellenberg*
Τα κράτη της Βαλτικής – Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία – αντιμετωπίζουν εδώ και καιρό τις δυσκολίες της ενσωμάτωσης σημαντικών ρωσόφωνων μειονοτήτων στις κοινωνίες τους. Οι κοινότητες αυτές, που έχουν τις ρίζες τους στη σοβιετική εποχή, παρουσιάζουν ευκαιρίες και προκλήσεις στο πλαίσιο της εθνικής συνοχής και ασφάλειας. Οι πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις, ιδίως οι ενέργειες της Ρωσίας στην Ουκρανία, έχουν εντείνει τον έλεγχο του ρόλου και της επιρροής των ρωσικών μειονοτήτων στις Βαλτικές χώρες.
Στην Εσθονία, οι εθνοτικοί Ρώσοι αποτελούν επισήμως περίπου το 25% του πληθυσμού, με σημαντικές συγκεντρώσεις στη βορειοανατολική περιοχή της κομητείας Ida-Viru. Η Λετονία αντικατοπτρίζει αυτό το δημογραφικό στοιχείο, με τους εθνοτικούς Ρώσους να αποτελούν περίπου το 25,8% του πληθυσμού της. Η Λιθουανία, αν και έχει μικρότερη ρωσική μειονότητα (περίπου 5%), εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις ενσωμάτωσης.
Οι κοινότητες αυτές συχνά διατηρούν γλωσσικούς και πολιτιστικούς δεσμούς με τη Ρωσία, οι οποίοι επηρεάζουν την κατανάλωση των μέσων ενημέρωσης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τις πολιτικές τους απόψεις. Στην πραγματικότητα, οι αριθμοί αυτοί είναι διπλάσιοι, οπότε τόσο στην Εσθονία όσο και στη Λετονία ο μισός πληθυσμός είτε μιλάει ρωσικά, είτε σχετίζεται με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, είτε έχει Ρώσο σύζυγο ή συγγενή.
Μετά την ανεξαρτησία τους, τα κράτη της Βαλτικής εφάρμοσαν πολιτικές που αποσκοπούσαν στην προώθηση των εθνικών γλωσσών και ταυτοτήτων. Στη Λετονία και την Εσθονία, οι εξετάσεις γλωσσομάθειας έγιναν προαπαιτούμενο για την υπηκοότητα, με αποτέλεσμα ένα τμήμα του ρωσόφωνου πληθυσμού να παραμείνει χωρίς υπηκοότητα. Το καθεστώς αυτό περιορίζει την πολιτική τους συμμετοχή και την πρόσβασή τους σε ορισμένες κοινωνικές υπηρεσίες.
Οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις προκάλεσαν περαιτέρω συζητήσεις. Η απόφαση της Λετονίας να καταργήσει σταδιακά τη ρωσόγλωσση εκπαίδευση έως το 2025 έχει συναντήσει την αντίσταση των ρωσόφωνων κοινοτήτων και την κριτική διεθνών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες υποστηρίζουν ότι τέτοια μέτρα μπορεί να παραβιάζουν τα δικαιώματα των μειονοτήτων.
Η παρουσία σημαντικών ρωσικών μειονοτήτων έχει αποτελέσει κεντρικό σημείο στις συζητήσεις για την ασφάλεια. Το δόγμα της Ρωσίας για την προστασία των «συμπατριωτών στο εξωτερικό» εγείρει ανησυχίες σχετικά με τις πιθανές δικαιολογίες για ανάμειξη στις υποθέσεις της Βαλτικής. Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις κατασκοπείας και εκστρατείες παραπληροφόρησης με αποδέκτες ρωσόφωνους πληθυσμούς, με στόχο την εκμετάλλευση των κοινωνικών διαιρέσεων και την υπονόμευση της εμπιστοσύνης στις κυβερνήσεις της Βαλτικής.
Μέχρι στιγμής, έχουμε γίνει μάρτυρες κάπως συνηθισμένων απειλών.
Υβριδικός πόλεμος και παραπληροφόρηση: Η Ρωσία αξιοποιεί τα ρωσόφωνα μέσα ενημέρωσης και το Telegram για να διαμορφώνει απόψεις εντός των ρωσόφωνων κοινοτήτων – προωθώντας τη δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς της Βαλτικής, υποδαυλίζοντας τα εθνοτικά παράπονα και υπονομεύοντας την υποστήριξη του ΝΑΤΟ.
Επαναλαμβάνοντας την αφήγηση του «προστάτη»: Η ρητορική του Κρεμλίνου παρουσιάζει τη Μόσχα ως υπερασπιστή των ρωσόφωνων, ένα δόγμα που επιτρέπει την πιθανή αιτιολόγηση της επέμβασης.
Κατασκοπεία και πολιτική διείσδυση, ενσωματωμένοι πράκτορες στην πολιτική: Λετονοί, όπως η ευρωβουλευτής Tatjana Ždanoka, έχουν ερευνηθεί για φερόμενους δεσμούς με την FSB, εγείροντας ανησυχίες ότι οι ρωσικές μυστικές υπηρεσίες διεισδύουν στη θεσμική εξουσία μέσω ρωσόφωνων υποστηρικτών.
Σαμποτάζ και μυστικές ενέργειες, εμπρησμός στην Εσθονία: Ο εμπρησμός ενός ουκρανικού εστιατορίου στο Ταλίν με εντολή της GRU (Ιανουάριος 2025) αποδεικνύει τη χρήση πρακτόρων τρίτων χωρών και Ρώσων πληροφοριοδοτών για την αποσταθεροποίηση της τοπικής τάξης.
Αποκεντρωμένο δίκτυο σαμποτάζ: Η Ρωσία μέσω της Μονάδας 29155 στρατολογεί περιθωριοποιημένα άτομα – μεταξύ των οποίων και ορισμένα από τις ρωσικές κοινότητες της Βαλτικής – για να στοχεύσουν τις υποδομές σε όλη την Ευρώπη.
Συντονισμένη υπονόμευση και εκφοβισμός, ακτιβιστές υπέρ του Κρεμλίνου: Άτομα σε ρωσόφωνους κύκλους έχουν συλληφθεί να διεξάγουν εκστρατείες εκφοβισμού που κατευθύνονται από την GRU – όπως βανδαλισμοί αυτοκινήτων εναντίον Εσθονών αξιωματούχων και δημοσιογράφων.
Τοπικές απειλές στη Νάρβα: Αξιωματούχοι στη Νάρβα, μια κυρίως ρωσόφωνη συνοριακή πόλη, εκφοβίζονται τακτικά και δέχονται απειλές θανάτου εν μέσω αυξανόμενων εντάσεων.
Από εδώ και στο εξής θα δούμε κάτι εντελώς διαφορετικό.
- Υποκίνηση της διαμαρτυρίας των πολιτών για την παρεμπόδιση των υποδομών:
Η Ρωσία εκπαιδεύει νεοσύλλεκτους – μεταξύ των οποίων και ρωσόφωνους Βαλτικούς – για να πραγματοποιούν σαμποτάζ και παρεμπόδιση χαμηλών τόνων: γέμισμα αγωγών, αποκλεισμός δρόμων, σαμποτάζ σε εργοτάξια.
Οι εντολοδόχοι-σαμποτέρ έχουν οργανώσει συντονισμένους αποκλεισμούς κόμβων εφοδιασμού, σταθμών παραγωγής ενέργειας και διαδρομών μεταφοράς, περιπλέκοντας τις αντιδράσεις και τις αλυσίδες εφοδιασμού.
- Χρήση πολιτικών σαμποτέρ με αληθοφανή άρνηση ευθύνης:
Η ρωσική αντικατασκοπεία στρατολογεί άτομα (εγκληματίες, μετανάστες, ντόπιους χωρίς δικαιώματα) μέσω του Telegram και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, υποσχόμενη μικρές πληρωμές (εκατοντάδες έως μερικές χιλιάδες δολάρια) για σαμποτάζ, παρακολούθηση ή αποκλεισμό υποδομών.
Αυτοί οι «αναλώσιμοι» στρατολογημένοι πραγματοποιούν επιθέσεις με μολότοφ, κοπές καλωδίων, αποκλεισμούς σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και βανδαλισμούς – όλα αυτά μπορούν εύκολα να αμφισβητηθούν ως μη κρατικές ενέργειες.
- Στοχοποίηση κρίσιμων υποδομών:
Σημαντικές δολιοφθορές περιλαμβάνουν υποθαλάσσια καλώδια, ηλεκτρικούς υποσταθμούς και δίκτυα μεταφορών. Τα κράτη της Βαλτικής έχουν ήδη αποσυνδεθεί από τα ρωσικά δίκτυα εν μέσω αυξανόμενων δολιοφθορών κοντά σε υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας.
Η διακοπή των μεταφορών – ηλεκτρικής ενέργειας, θαλάσσιων μεταφορών, σιδηροδρόμων – προκαλεί στρατηγικούς κλονισμούς, εμποδίζει το στρατιωτικό εφοδιασμό και σπέρνει τον πανικό στο κοινό.
- Τοπικές ενέδρες: καλυπτόμενες ως διαμαρτυρίες
Τα μπλόκα των πολιτών, οι διακοπές των δρόμων και οι διαμαρτυρίες μπορούν να προκαλέσουν επείγουσες διακοπές λειτουργίας σε σταθμούς παραγωγής ενέργειας, αεροδρόμια ή συνοριακά περάσματα, δημιουργώντας ευκαιρίες για βαθύτερο σαμποτάζ ή κατασκοπεία.
Τέτοιοι ελιγμοί αντικατοπτρίζουν τις τακτικές που χρησιμοποιούνται στις προκλήσεις στα σύνορα – π.χ. την αφαίρεση των σημαδούρων στον ποταμό Νάρβα – πλαισιώνοντάς τες ως δήθεν ενέργειες πολιτών, ενώ είναι κρατικά ενορχηστρωμένες.
- Ενίσχυση στρατηγικών κινδύνων
Η κινητοποίηση των πολιτών δίνει στη Ρωσία την δυνατότητα να αρνηθεί την ενοχή της και να ενισχύσει τις απειλές χωρίς ανοιχτή στρατιωτική εμπλοκή.
Οι αποκλεισμοί και τα εμπόδια σε κρίσιμους κόμβους – όπως ενεργειακά εργοστάσια ή κόμβοι εφοδιασμού – μπορούν να υποβαθμίσουν την ετοιμότητα και να ασκήσουν πολιτική πίεση στις κυβερνήσεις, ιδίως κατά τη διάρκεια κρίσεων.
Αυτό δημιουργεί μια πιθανή δικαιολογία για τη Ρωσία να παρέμβει με το πρόσχημα της προστασίας των ομοεθνών της.
Οι ρωσόφωνοι πολίτες στη Βαλτική αυξάνονται ραγδαία και θα αξιοποιηθούν ως φορείς υβριδικού πολέμου: θα στρατολογηθούν για να μπλοκάρουν, να σαμποτάρουν και να αποσταθεροποιήσουν κρίσιμες υποδομές υπό πολιτική κάλυψη. Αυτές οι ενέργειες μπορούν να διαταράξουν περαιτέρω τις δυνατότητες εθνικής ασφάλειας, να υπερφορτώσουν τα συστήματα έκτακτης ανάγκης και να δημιουργήσουν προσχήματα για επέμβαση.
Είναι εξαιρετικά σημαντικό οι τοπικές αρχές και οι υπηρεσίες πρώτης ανταπόκρισης α) να αναγνωρίζουν αυτή τη νέα απειλή, β) να εκπαιδεύονται για την αντιμετώπιση ταχέως αναδυόμενων έκτακτων καταστάσεων στις οποίες εμπλέκονται πολίτες αντί για ένστολους δράστες, γ) να μοιράζονται απρόσκοπτα την επικοινωνία και τις διαλειτουργικές ικανότητες μεταξύ των τομέων και τη διασυνοριακή συνεργασία. Ο εχθρός έχει ήδη φτάσει, τώρα δεν είναι ώρα για διαδικασία ενσωμάτωσης αλλά για ταχείες αντιδράσεις και πιθανή διαχείριση των συνεπειών.
*Ο Dr Timo Hellenberg είναι ο CEO της Hellenberg International.
Πηγή: Kyiv Post
