Διαδικτυακή Συνέντευξη του Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ελπιδοφόρου στο Ουκρανικό Κανάλι “Віче” στο YouTube
Απόδοση στα Ελληνικά: https://ww3.gr/
– Σεβασμιώτατε, προτού προχωρήσω στα θέματα που απασχολούν ιδιαίτερα τους ορθόδοξους Ουκρανούς, δεν μπορώ να παραβλέψω την πρόσφατη απότομη και, κατά την άποψη πολλών, ειλικρινά βλάσφημη δήλωση της Υπηρεσίας Εξωτερικής Κατασκοπείας της Ρωσίας προς τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Πολλοί ορθόδοξοι θεολόγοι έχουν ήδη δώσει τη θεολογική και ηθική τους αξιολόγηση για αυτή την επίθεση. Αλλά θα ήθελα να προσθέσω κάτι. Κατά τη γνώμη μου, αυτή η δήλωση απευθυνόταν πρωτίστως στο εσωτερικό ακροατήριο της Ρωσίας – ως σήμα για το πώς πρέπει να σκέφτονται, ποιον να θεωρούν εχθρό και πού βρίσκεται το όριο του επιτρεπτού. Στην πραγματικότητα, μοιάζει με προειδοποίηση: η διαφορετική σκέψη ισοδυναμεί με προδοσία.
Αυτό είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό, δεδομένου ότι την παραμονή των Χριστουγέννων ο Πατριάρχης Κύριλλος δήλωσε αρκετά ευθέως σε συνέντευξή του ότι όσοι διαφωνούν με την πολιτική του κράτους είναι «προδότες της Πατρίδας».
Μόλις πριν από λίγες ημέρες, ο Μητροπολίτης Χαλκηδόνος Εμμανουήλ σχολίασε επίσης αυτή τη δήλωση, λέγοντας ότι «η Ρωσική Εκκλησία έχει μετατραπεί σε μηχανισμό προπαγάνδας» και ότι «η επίθεση κατά του Οικουμενικού Πατριάρχη δείχνει ότι στο Πατριαρχείο Μόσχας η χάρη του Αγίου Πνεύματος υποχωρεί μπροστά στην κατασκοπεία». Χαρακτήρισε τα γεγονότα ως έναν ολοκληρωτικό πόλεμο που κήρυξε το Πατριαρχείο Μόσχας.
Πώς εκλάβατε εσείς αυτή τη δήλωση;
– Πρώτα απ’ όλα, σας ευχαριστώ για την ευκαιρία να απευθυνθώ στο ουκρανόφωνο ακροατήριο. Με τον ουκρανικό λαό με συνδέουν εδώ και πολλά χρόνια ιδιαίτερες αναμνήσεις και στενοί δεσμοί – από την εποχή που επισκεπτόμασταν την Ουκρανία, όταν μητροπολίτης Κιέβου ήταν ο μακαριστός μητροπολίτης Βολοντίμιρ (Σαμπόνταν) και όταν οργανώσαμε εκείνη την υπέροχη επίσκεψη του Παναγιωτάτου Πατριάρχου στην Ουκρανία κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Βίκτορ Γιούσενκο.
Θυμάμαι επίσης πώς ο μακαριστός Πατριάρχης Αλέξιος Β΄ επισκέφθηκε την Ουκρανία και μαζί με τον Πατριάρχη μας τέλεσαν αγιασμό στο Κίεβο. Έτσι, με αυτή την όμορφη χώρα — την ορθόδοξη χώρα — με συνδέουν πολύ στενές σχέσεις και βαθιοί δεσμοί. Και πραγματικά πονάω όταν βλέπω την τρέχουσα κατάσταση – τη βάρβαρη εισβολή της αδελφικής χώρας, της Ρωσίας. Νιώθω τον πόνο του ουκρανικού λαού και, φυσικά, τον πόνο όλων των μητέρων και από τις δύο πλευρές, που χάνουν τα παιδιά τους σε αυτόν τον πόλεμο. Για όσους από εμάς γνωρίζουμε καλά την ιστορία της Ορθοδοξίας στη Ρωσία και στις γειτονικές χώρες, δεν ήταν έκπληξη η πρόσφατη δήλωση της Υπηρεσίας Πληροφοριών της ρωσικής κυβέρνησης εναντίον του Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως.
Και λέω ότι δεν εκπλήσσομαι, γιατί όλοι γνωρίζουμε ότι πίσω από αυτό κρύβεται μια πολύ μακρά ιστορία και η νοοτροπία που κυριαρχεί στη Ρωσία, δηλαδή η χρήση της Εκκλησίας ή η αντίληψη της Εκκλησίας ως τμήμα του κράτους, ιδίως στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων, της εξωτερικής πολιτικής ή ακόμη και των εσωτερικών υποθέσεων. Η Εκκλησία ήταν πάντα ένα εργαλείο του κράτους — όχι μόνο τα τελευταία χρόνια, αλλά και από την εποχή των τσάρων, πολύ πριν από τον κομμουνισμό.
Και κατά την κομμουνιστική εποχή αυτό έγινε τόσο προφανές, που σχεδόν όλοι οι ηγέτες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας αναγκάστηκαν να συνδεθούν με τις ρωσικές μυστικές υπηρεσίες ή να βρίσκονται υπό τον έλεγχό τους. Έτσι, στην πραγματικότητα λειτουργούσαν ως δίαυλοι και «υποστηρικτές» της εξωτερικής και εσωτερικής πολιτικής της ρωσικής εξουσίας — τόσο κατά την αυτοκρατορική εποχή όσο και κατά την περίοδο του κομμουνισμού.
Βλέπουμε ότι αυτό συνεχίζεται και σήμερα, και αυτό που πρόσφατα δημοσιοποίησε η ρωσική υπηρεσία πληροφοριών απλώς επιβεβαιώνει την πραγματικότητα που όλοι γνωρίζαμε ήδη. Φυσικά, είναι λυπηρό και ανησυχητικό το γεγονός ότι η υπηρεσία πληροφοριών παρεμβαίνει στις εκκλησιαστικές υποθέσεις, στην εσωτερική ζωή της Εκκλησίας.
Πρέπει όλοι να θυμόμαστε ότι η Εκκλησία είναι πνευματική πραγματικότητα. Κεφαλή της Εκκλησίας είναι ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός, και όλοι εμείς είμαστε υπηρέτες Του: πατριάρχες, επίσκοποι, αρχιεπίσκοποι, ιερείς, πιστοί — όλοι είμαστε μέλη αυτού του Σώματος, του Σώματος του οποίου Κεφαλή είναι ο Ιησούς Χριστός. Επομένως, οποιαδήποτε άλλα κριτήρια που προσπαθούν να παρέμβουν στην εκκλησιαστική ζωή είναι ασυμβίβαστα με τη χριστιανική διδασκαλία.
Για την ορθόδοξη Εκκλησία, για τη διδασκαλία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και, φυσικά, για τους ιερούς Κανόνες της Εκκλησίας, αυτό είναι ασυμβίβαστο. Η Εκκλησία έχει τους δικούς της Κανόνες, τους δικούς της νόμους, σύμφωνα με τους οποίους λειτουργούμε και ενεργούμε στην Εκκλησία. Πρέπει να θυμόμαστε ότι δεν είμαστε κοσμική οργάνωση, είμαστε πνευματική οργάνωση και κανένα κράτος δεν μπορεί να υπαγορεύει στην Εκκλησία τι να κάνει, τι να λέει, πώς να συμπεριφέρεται ή ποιος να είναι ο εκκλησιαστικός ηγέτης.
Πρέπει να διατηρούμε την ενότητα, τη ιερή ενότητα μεταξύ μας, να διατηρούμε και να προστατεύουμε την ενότητα της Ορθοδοξίας μας, ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει γύρω μας στον κόσμο. Και αυτό ακριβώς κάνει το Οικουμενικό Πατριαρχείο, καθώς εμείς, ως Οικουμενικό Πατριαρχείο, δεν ακολουθήσαμε την απόφαση της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας να διακόψει μονομερώς την ευχαριστιακή κοινωνία.
Μπορείτε να φανταστείτε τη διακοπή της ευχαριστιακής κοινωνίας για κάτι εντελώς κοσμικό; Αυτό δεν είναι πνευματικό, δεν είναι εκκλησιαστικό. Γι’ αυτό και μέχρι σήμερα μνημονεύουμε, μέχρι σήμερα προσευχόμαστε για τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, για τον Πατριάρχη Κύριλλο και όλους τους ιεράρχες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, διότι είμαστε μέλη του ίδιου Σώματος.
– Σεβασμιώτατε, στο τέλος του 2025, με φόντο τον πόλεμο πλήρους κλίμακας της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, τον οποίο η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ευλογεί δημοσίως ως «ιερό», παρατηρούμε ότι στην Ουκρανία αυξάνεται η κρατική και κοινωνική πίεση προς την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία με το αίτημα να διακόψει οριστικά τις σχέσεις της με τη Μόσχα.
Ταυτόχρονα, βλέπουμε δημόσιες βιντεοσκοπημένες δηλώσεις μεμονωμένων ιεραρχών της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, όπως ο Μητροπολίτης Αντώνιος και ο Μητροπολίτης Θεοδόσιος, οι οποίοι, από τη μία πλευρά, συμμερίζονται τη θέση της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας σχετικά με την άρνηση του πρωτείου και της κανονικής δικαιοδοσίας του Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως στην Ουκρανία, και από την άλλη πλευρά, απευθύνονται συναισθηματικά ακριβώς σε αυτόν, καλώντας τον να «αποκαταστήσει την ιστορική δικαιοσύνη» και υπονοώντας στην ουσία την πιθανή αναθεώρηση του Τόμου της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας.
Σε αυτές τις εκκλήσεις αναφέρονται επίσης σε προσωπικές συναντήσεις με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, παραθέτουν τα λόγια του -ότι υποτίθεται ότι υποσχέθηκε «να μην βλάψει ποτέ την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία»- και ταυτόχρονα ισχυρίζονται ότι ο Τόμος έκανε ακριβώς αυτό το κακό — μέχρι και το συναισθηματικό ερώτημα: πώς μετά από αυτό ο Πατριάρχης θα μπορεί να κοιτάξει στα μάτια τους πιστούς και τους επισκόπους της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας;
Σεβασμιώτατε, πόσο προσεκτικά παρακολουθεί ο Ορθόδοξος Κόσμος αυτή τη σύγκρουση μεταξύ της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας υπό την ηγεσία του Μητροπολίτου Ονουφρίου και της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας υπό την ηγεσία του Μητροπολίτου Επιφανίου;
Φτάνουν τέτοιες εκκλήσεις στον Πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης και πώς γίνονται αντιληπτές; ως ειλικρινής κραυγή πόνου και εσωτερικό εκκλησιαστικό δράμα ή ως συνειδητά κατασκευασμένη ρητορική χειραγώγησης, που απευθύνεται σε εκείνη την εξουσία που ταυτόχρονα αμφισβητείται;
– Φυσικά, το Οικουμενικό Πατριαρχείο είναι εδώ για να βοηθήσει και να αποκαταστήσει την ορθόδοξη ενότητα στην Ουκρανία. Και γι’ αυτό ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος χορήγησε τον Τόμο στην Εκκλησία της Ουκρανίας, προκειμένου να ενώσει όλους τους ορθόδοξους υπό την αυτοκεφαλία του κυρίαρχου λαού της Ουκρανίας. Δεδομένου ότι είναι μια κυρίαρχη χώρα, μια ανεξάρτητη χώρα, μια παλιά Εκκλησία, μια καλά οργανωμένη Εκκλησία, αλλά αυτή η Εκκλησία ήταν διαιρεμένη ακριβώς επειδή η πίεση από πάνω, από τη Ρωσία, δεν επέτρεπε στην τοπική Εκκλησία να αναπτυχθεί και να αναπτύξει την αυτοκεφαλία και την ανεξαρτησία της.
Αυτή η πίεση από τη Ρωσία ήταν για πολιτικούς λόγους και όχι για εκκλησιαστικούς, διότι, αν εφαρμόσουμε και εξετάσουμε τα εκκλησιαστικά κριτήρια για την Εκκλησία της Ουκρανίας – εννοώ όλους τους ορθόδοξους χριστιανούς στην Ουκρανία – τότε η Εκκλησία της Ουκρανίας είναι μια ώριμη και ιστορική Εκκλησία, η πρωτότοκη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, και είναι ώριμη για να έχει αυτοκεφαλία. Το μόνο επιχείρημα και η μόνη αιτία για να αρνηθεί αυτό το δικαίωμα στην Εκκλησία, στον ορθόδοξο λαό της Ουκρανίας, ήταν η πολιτική πολυπλοκότητα που η Ρωσία έβλεπε στο γεγονός ότι αυτή η χώρα μεγαλώνει ανεξάρτητα από οποιονδήποτε και αναπτύσσεται στη διεθνή κοινότητα ως κυρίαρχη και ανεξάρτητη χώρα.
Η ανεξαρτησία της Εκκλησίας ήταν μέρος της πολυπλοκότητας που η Ρωσική Εκκλησία και η Ρωσική κυβέρνηση έβλεπαν στο γεγονός ότι η Εκκλησία στην Ουκρανία αναπτύσσεται. Αλλά το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν έχει τέτοια κριτήρια. Επομένως, εφαρμόζοντας μόνο εκκλησιαστικά, κανονικά κριτήρια, χορήγησε το Τόμο στην Εκκλησία της Ουκρανίας και κάλεσε όλα τα μέρη να προσχωρήσουν σε αυτή τη νέα αυτοκέφαλη Εκκλησία. Εκείνη την εποχή, όλοι γνωρίζουμε ότι δεν προσχώρησαν όλοι οι ιεράρχες σε αυτή τη νέα αυτοκέφαλη Εκκλησία. Ο λόγος είναι προφανής, αλλά δεν ξέρω αν κάποιος το έχει αναφέρει ποτέ δημόσια και ανοιχτά. Ο λόγος για τον οποίο πολλοί ιεράρχες δεν προσχώρησαν σε αυτή την αυτοκέφαλη Εκκλησία ήταν η άδικη πίεση που δέχονταν από τις ειδικές υπηρεσίες, τις μυστικές υπηρεσίες, τις ρωσικές υπηρεσίες, οι οποίες τους εκβίαζαν με προσωπικά θέματα, τους πίεζαν, τους καταπίεζαν ή ακόμη και τους απειλούσαν, ώστε να μην προσχωρήσουν.
Ας είμαστε ανοιχτοί και ειλικρινείς για το τι συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας, γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να κατανοήσουμε ο ένας τον άλλον. Τώρα ακούω ότι ιεράρχες της Εκκλησίας που βρίσκονται εκτός της αυτοκέφαλης Εκκλησίας στην Ουκρανία, ορισμένοι ιεράρχες, χρειάζονται και ζητούν βοήθεια, απευθύνονται στον Οικουμενικό Πατριάρχη για βοήθεια. Και ο Οικουμενικός Πατριάρχης είναι έτοιμος να τους βοηθήσει, αλλά πώς μπορείς να ζητήσεις βοήθεια από κάποιον, αν δεν αναγνωρίζεις την εξουσία του να σε βοηθήσει, αν αμφισβητείς τη δικαιοδοσία του να σε βοηθήσει;
Επομένως, δεδομένου ότι αυτοί οι ιεράρχες, και ίσως και ο ίδιος ο Μητροπολίτης Ονούφριος, αρνούνται να μνημονεύουν τον Πατριάρχη της Ρωσίας, πώς μπορούν να ισχυρίζονται ότι είναι Κανονική Εκκλησία; Πώς μπορείς να είσαι Κανονική Εκκλησία, αν δεν μνημονεύεις κανέναν; Πώς μπορείς να περιμένεις οποιοδήποτε καθεστώς, Κανονικό καθεστώς, που θα σου παραχωρηθεί από τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως – τον μοναδικό Πατριάρχη στον ορθόδοξο κόσμο, ο οποίος έχει το δικαίωμα από την ιστορία και τους Κανόνες των Οικουμενικών Συνόδων να σου παραχωρήσει κανονικό καθεστώς – και ταυτόχρονα να αρνείσαι αυτή την εξουσία;
Πιστεύω ότι το πρώτο βήμα πρέπει να είναι, αν κάποιος χρειάζεται τη βοήθεια και την εξουσία του Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, να αποδεχτεί την εξουσία του για αυτό το σκοπό και να τον μνημονεύει στη Θεία Λειτουργία. Δεν μπορείς να είσαι ορθόδοξη ιεραρχία χωρίς να μνημονεύεις κανέναν.
Το κανονικός καθεστώς οποιασδήποτε Εκκλησίας, οποιασδήποτε εκκλησιαστικής δομής, παρέχεται μόνο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Και γι’ αυτό ονομάζεται Οικουμενικό Πατριαρχείο. Έχουμε την ανώτερη εξουσία στην Ορθόδοξη Εκκλησία, φυσικά, όχι όπως στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, όπου την ανώτερη εξουσία έχει ο Πάπας, αλλά έχουμε την υψηλότερη ορθόδοξη εξουσία με τους δικούς μας κανόνες σύμφωνα με τους Κανόνες των Οικουμενικών Συνόδων, σύμφωνα με τους οποίους το κανονικό καθεστώς της αυτοκεφαλίας και του πατριαρχικού καθεστώτος απονεμήθηκε και στην ίδια τη Ρωσική Εκκλησία.
Επομένως, εάν το Οικουμενικό Πατριαρχείο είχε πράγματι το δικαίωμα να παραχωρήσει αυτοκεφαλία και πατριαρχικό καθεστώς και αξία στη Ρωσική Εκκλησία, τότε το ίδιο το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει το δικαίωμα να το κάνει και για άλλες Τοπικές αυτοκέφαλες Εκκλησίες ή Τοπικές Εκκλησίες, όταν το Οικουμενικό Πατριαρχείο θεωρεί ότι είναι σκόπιμο, όταν θεωρεί ότι η Τοπική Εκκλησία είναι ώριμη για να αναπτυχθεί ως ανεξάρτητη και αυτοκέφαλη Εκκλησία.
– Σεβασμιώτατε, αφού το Οικουμενικό Πατριαρχείο ανακάλεσε το Γράμμα του 1686, σύμφωνα με το οποίο η Μόσχα απέκτησε το δικαίωμα προσωρινής διοίκησης της Μητρόπολης του Κιέβου, όλη η Ουκρανική Ορθοδοξία – η Μητρόπολη του Κιέβου, και συγκεκριμένα η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, σύμφωνα με τα λόγια πολλών ιεραρχών της Κωνσταντινούπολης, επέστρεψε στη Μητέρα Εκκλησία της – δηλαδή στην αγκαλιά του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Αλλά το 2022 στο Κίεβο (στη Θεοφανία) πραγματοποιήθηκε η Σύνοδος της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, σύμφωνα με τις αποφάσεις της οποίας ο Μητροπολίτης Ονούφριος δήλωσε ότι η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία βρίσκεται στο δρόμο προς την αυτοκεφαλία και ότι το καθεστώς της πρέπει να αποφασιστεί στην Πανορθόδοξη Σύνοδο. Πώς μπορεί να ερμηνευθεί αυτό από την άποψη του Οικουμενικού Πατριαρχείου; Πώς αντιμετωπίζεται σήμερα στην Κωνσταντινούπολη η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία από κανονική άποψη: ως μέρος του Πατριαρχείου Μόσχας ή ως ανυπάκουο, πεισματάρικο μέρος της Μητρόπολης Κιέβου, που αρνείται να υπακούσει στον πρώτο ιεράρχη της; Και τι θα έπρεπε να προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία σε μια τέτοια κατάσταση, από θεολογική άποψη: η ανυπακοή στον Πρώτο Θρόνο ή η χρήση των κανόνων ως μέσου πολιτικής αυτοάμυνας;
– Και πάλι, η απόφαση της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας το 2022 να ζητήσει αυτοκεφαλία ή άλλο ανεξάρτητο καθεστώς από το Οικουμενικό Πατριαρχείο πρέπει να συμβαδίζει με τον τρόπο που βλέπουμε και αποδεχόμαστε την εξουσία του Οικουμενικού Πατριάρχου να προβαίνει σε τέτοιες ενέργειες. Αν αμφισβητούμε την εξουσία και τις αποφάσεις του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, πώς μπορούμε να περιμένουμε ότι αυτή η εξουσία θα ασκηθεί και θα μας βοηθήσει; Δεν μπορούμε να το περιμένουμε αυτό — είναι σαν να πυροβολούμε το πόδι μας, όταν επικρίνουμε ή αμφισβητούμε με οποιονδήποτε τρόπο την εξουσία, το δικαίωμα και το προνόμιο του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως να βοηθά τις τοπικές Εκκλησίες και να τους παρέχει καθεστώς αυτοκεφαλίας ή αυτονομίας.
Κατανοώ τη δύσκολη θέση, στην οποία βρίσκεται σήμερα ο Μητροπολίτης Ονούφριος, αλλά όλοι πρέπει να συνειδητοποιήσουμε -ειδικά όσοι από εμάς ζούμε στη Δύση, στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλες χώρες- ότι στην Ουκρανία μαίνεται πόλεμος. Γίνεται εισβολή. Νέοι άνθρωποι σκοτώνονται στο μέτωπο. Άλλοι άνθρωποι -άνδρες και γυναίκες- σκοτώνονται στις πόλεις. Εκατομμύρια πρόσφυγες αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη χώρα. Πώς μπορεί κανείς να περιμένει, σε μια τέτοια κατάσταση, ότι μέρος της τοπικής Εκκλησίας στην Ουκρανία μπορεί να παραμείνει υπό την εξουσία της Μόσχας;
Κατανοώ τις δηλώσεις των εκπροσώπων και των ιεραρχών της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας ότι είμαστε κατά της εισβολής, κατά του πολέμου, ότι καταδικάζουμε ακόμη και τις δηλώσεις του Πατριάρχου Κυρίλλου, ο οποίος δικαιολογεί τον πόλεμο και την αδελφοκτονία. Αλλά πώς μπορεί κανείς να είναι πειστικός όταν το λέει αυτό; Και εδώ εννοώ τον Μητροπολίτη Ονούφριο και τους ιεράρχες του. Πώς μπορείτε να είστε πειστικοί για τον κόσμο, όταν, από τη μία πλευρά, δηλώνετε ότι καταδικάζετε όλα όσα λέει ο Πατριάρχης Κύριλλος και την επίσημη θέση της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, και από την άλλη πλευρά -ταυτόχρονα- λειτουργεί ολόκληρος ο ρωσικός προπαγανδιστικός μηχανισμός. Και αυτός ο κρατικός και εκκλησιαστικός προπαγανδιστικός μηχανισμός σας υποστηρίζει. Έτσι δημιουργείται η εντύπωση μιας ορισμένης εξάρτησης, ακόμα και αν δεν μιλάτε ανοιχτά γι’ αυτό. Ίσως είναι ψυχολογική εξάρτηση, ίσως είναι θέμα συνείδησης ή πίστης, αλλά το να λέτε «καταδικάζουμε τον πόλεμο» δεν είναι πειστικό. Δεν αρκεί να πείτε απλά: «Καταδικάζω τις δηλώσεις του Πατριάρχου Κυρίλλου» και ταυτόχρονα να αυτοανακηρυχθείτε, να αυτοδηλωθείτε ως οντότητα που δεν έχει κανένα κανονικό εκκλησιαστικό καθεστώς.
Ποιο είναι το εκκλησιαστικό καθεστώς των μητροπολιτών υπό το ωμοφόριο του Μητροπολίτου Ονουφρίου και όλων των ιεραρχών του; Το μόνο καθεστώς είναι ότι αναγνωρίζονται από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία και όλες τις άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες, οι οποίες είναι πολιτικοί και εκκλησιαστικοί δορυφόροι της Ρωσίας.
Επομένως, αν πραγματικά θέλουμε να προχωρήσουμε μπροστά και να επιτύχουμε πρόοδο στην εκκλησιαστική κατάσταση στην Ουκρανία, πιστεύω ότι οι ιεράρχες υπό το ωμοφόριο του Ονουφρίου -και ο ίδιος ο Μητροπολίτης Ονούφριος- αν πραγματικά εννοούν αυτό που λένε για το διάλογο με την Κωνσταντινούπολη, πρέπει να αρχίσουν με την μνημόνευση του Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως – δηλαδή με την μνημόνευσή του κατά τη διάρκεια των λειτουργιών. Αυτό θα σημαίνει: αποδεχόμαστε την εξουσία του και αναγνωρίζουμε το δικαίωμά του να μας υποστηρίζει. Όσο δεν το κάνουμε αυτό, όλες αυτές οι εκκλήσεις προς τον Οικουμενικό Θρόνο για βοήθεια είναι αβάσιμες και μη πειστικές.
– Σεβασμιώτατε, η πραγματικότητα σήμερα είναι η εξής: οι περισσότεροι από όσους ήθελαν να μεταπηδήσουν από την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία στην Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας το έχουν ήδη κάνει. Ταυτόχρονα, υπάρχει η λεγόμενη φιλοουκρανική και υπέρ της αυτοκεφαλίας μερίδα της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία επιθυμεί να αποσχιστεί από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, αλλά δεν είναι ακόμη έτοιμη να προσχωρήσει στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, αναζητώντας ένα ξεχωριστό, ιδιαίτερο προσωρινό καθεστώς -για παράδειγμα, αυτόνομη εκκλησία υπό το ωμοφόριο του Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως- αν αυτό αφορούσε σημαντικό μέρος της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας — ή σταυροπηγιακή άμεση υπαγωγή μεμονωμένων κοινοτήτων και επισκοπών της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας απευθείας στον Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Σεβασμιώτατε, είστε ειδικός στο κανονικό δίκαιο, καθηγητής θεολογίας, οπότε, παρακαλώ, εξηγήστε από την άποψη του εκκλησιαστικού κανονικού δικαίου, αν είναι δυνατή στην ορθοδοξία μια τέτοια «τρίτη οδός» για την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία: όχι στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, ούτε στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, αλλά μια «μεταβατική ποιμαντική γέφυρα» για την αποκατάσταση της ευχαριστιακής επικοινωνίας μεταξύ της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και του Οικουμενικού Πατριαρχείου, συμπεριλαμβανομένης της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας, για χάρη της μελλοντικής ενότητας των Ορθοδόξων στην Ουκρανία. Είναι λοιπόν αυτό εφικτό και είναι ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος έτοιμος να αναλάβει το ρόλο του δικαστή, του διαιτητή στην κανονική του επικράτεια, η οποία τώρα είναι η κανονική επικράτεια της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας, προκειμένου να μην χάσει η Εκκλησία αυτούς τους ανθρώπους;
– Η ερώτησή σας, στην πραγματικότητα, αφορά το αν μπορούμε να βρούμε μια τρίτη λύση, μια τρίτη απάντηση ή έναν τρόπο να βοηθήσουμε την Εκκλησία υπό το ωμοφόριο του Μητροπολίτου Ονουφρίου. Πιστεύω ότι η εκκλησιαστική ιστορία έχει αποδείξει ότι πάντα υπάρχουν απαντήσεις και τρόποι επίλυσης των προβλημάτων. Δεν υπάρχει πρόβλημα που δεν μπορεί να λυθεί, αν υπάρχει διάλογος. Αλλά, και πάλι, προϋπόθεση για κάθε διάλογο είναι να αποδεχτείς την εξουσία ή το δικαίωμα της άλλης πλευράς να σε βοηθήσει.
Επομένως, αν πραγματικά εννοούμε ότι χρειαζόμαστε την υποστήριξη και τη βοήθεια του Οικουμενικού Πατριαρχείου για να βρούμε λύση σε αυτή τη δύσκολη κατάσταση. Και είναι πραγματικά μια δύσκολη κατάσταση για τους λόγους που εξήγησα. Και αυτοί οι λόγοι δεν είναι εκκλησιαστικοί, επαναλαμβάνω, αυτοί οι λόγοι είναι πολιτικοί και κοσμικοί, και αυτό ακριβώς είναι που κάνει όλη την κατάσταση περίπλοκη. Αλλά από εκκλησιαστική άποψη όλα είναι σαφή και είμαι βέβαιος ότι ο Πατριάρχης και το Πατριαρχείο είναι ανοιχτοί στο διάλογο, έτοιμοι για διάλογο, αλλά δεν ξέρω αν αυτή η πρόσκληση για διάλογο είναι ειλικρινής, πραγματική.
Πώς μπορεί κάποιος να ζητήσει τη βοήθειά μου, για παράδειγμα -αναφέρω ένα προσωπικό παράδειγμα- πώς μπορεί κάποιος να ζητήσει τη βοήθειά μου ως Αρχιεπισκόπου Αμερικής και ταυτόχρονα να λέει: «Δεν είσαι Αρχιεπίσκοπος της Αμερικής, δεν έχεις καμία εξουσία στις Ηνωμένες Πολιτείες»;
Τι διάλογο, τι βοήθεια θέλετε από μένα, αν δεν αναγνωρίζετε ποιος είμαι; Γι’ αυτό, από εκκλησιαστική άποψη, προσκαλώ -και επαναλαμβάνω την πρόσκλησή μου- τους ευσεβείς και καλούς ορθόδοξους χριστιανούς, τους οποίους γνωρίζω, όπως είπα, εδώ και πολλά χρόνια, και για τους οποίους ξέρω ότι είναι ειλικρινείς, έχουν πίστη, αγαπούν τον Χριστό και την Εκκλησία Του και επιδιώκουν την ορθόδοξη ενότητα, όπως την επιδιώκουμε και εμείς.
Τους καλώ να αναγνωρίσουν αυτή την εξουσία, διότι είναι μια εξουσία που έχει διαρκέσει αιώνες. Αυτή είναι η παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας: ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως έχει την ανώτατη εξουσία – εξουσία που του έχει δοθεί από τους Κανόνες και τις Οικουμενικές Συνόδους – για τη διατήρηση και την προστασία της ορθόδοξης ενότητας.
Και βλέπετε ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος δεν έχει διακόψει την ενότητα με κανέναν, γιατί πιστεύουμε ότι η ενότητα, η κοινωνία, το Σώμα και το Αίμα του Ιησού Χριστού δεν μπορούν να είναι μέσο πολιτικών σκοπιμοτήτων. Για κανένα λόγο δεν μπορούμε να αρνηθούμε σε κάποιον το Σώμα και το Αίμα του Ιησού Χριστού, μόνο και μόνο επειδή δεν συμφωνεί με την αιρετική τους θεωρία ή με τον «ρωσικό κόσμο».
«Ρωσικός κόσμος». Ο κόσμος δεν είναι ρωσικός. Ο κόσμος είναι χριστιανικός. Ο κόσμος δημιουργήθηκε από τον Ιησού Χριστό, τον Θεό, για όλους τους ανθρώπους. Όχι μόνο για τους Ρώσους, όχι μόνο για τους Έλληνες, όχι μόνο για οποιαδήποτε άλλη εθνότητα στον κόσμο. Είναι για όλους. Και αυτό ακριβώς επιθυμεί ο Κύριός μας και περιμένει από εμάς -τον κλήρο, τους ιεράρχες, τους προκαθημένους των Εκκλησιών- να διατηρούμε την ενότητα, να προστατεύουμε την ενότητα, να προάγουμε την ενότητα, να προσκαλούμε όλους μας σε ένα Ποτήριο – το Ποτήριο από το οποίο έχουμε ζωή, αιώνια ζωή, από το Σώμα και το Αίμα του Ιησού Χριστού.
– Σεβασμιώτατε, Είναι πλέον προφανές ότι τις τελευταίες δεκαετίες η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία διεξάγει έναν επιθετικό αγώνα για την υπεροχή στην Ορθοδοξία, αγνοώντας το έγγραφο της Ραβέννας, τις αποφάσεις της Συνόδου της Κρήτης και την ίδια την αρχή της πανορθόδοξης συνοχής. Βλέπουμε τις ενέργειες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο κανονικό έδαφος του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και στο έδαφος της Μητροπόλεως Κιέβου. Στα κατεχόμενα εδάφη του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία δημιούργησε τη δική της εξαρχία. Στα κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας, προσαρτά ολόκληρες επισκοπές της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, διορίζει τους δικούς της επισκόπους και αναγκάζει τους ιερείς της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας να μεταπηδήσουν στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Όσοι δεν συμφωνούν, καταδικάζονται κυριολεκτικά ως προδότες και φυλακίζονται. Για παράδειγμα, ο ιερέας της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας Κωνσταντίνος Μαξίμοφ, ο οποίος αρνήθηκε να μνημονεύσει τον πατριάρχη Κύριλλο και να μεταπηδήσει στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, καταδικάστηκε σε 14 χρόνια φυλάκισης. Ο Μητροπολίτης Περιστερίου Γρηγόριος Παπαθωμάς μίλησε σε συνεντεύξεις του για την ανάγκη να παρέμβει κανείς σε αυτή την κατάσταση και πρότεινε ακόμη και την προσωρινή αναστολή της αυτοκεφαλίας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας ως ακραίο κανονικό μέτρο.
Σε αυτό το πλαίσιο, τίθεται το ερώτημα: Έχει ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως πραγματική -και όχι μόνο συμβολική- εξουσία να ενεργεί έναντι της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας ως Μητέρα Εκκλησία, η οποία επιδιώκει να επαναφέρει στην τάξη το ανυπάκουο «παιδί» της; Και αν ναι, γιατί αυτές οι εξουσίες παραμένουν περισσότερο θεωρητικές παρά πρακτικές; Και κατά τη γνώμη σας, Σεβασμιώτατε, τι είναι σήμερα πραγματικά ικανό να επηρεάσει τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, το κανονικό δίκαιο, οι θεολογικοί λόγοι, η διεθνής απομόνωση ή μόνο η κατάρρευση του πολιτισμικού-πολιτικού της σχεδίου, του λεγόμενου «ρωσικού κόσμου»;
– Θα ήθελα λοιπόν να πω λίγα λόγια για το πώς το Πατριαρχείο Μόσχας συμπεριφέρεται πραγματικά, σαν να επιβάλλει κυρώσεις στις Ορθόδοξες Εκκλησίες που αναγνώρισαν την αυτοκεφαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας, παρεμβαίνοντας εκκλησιολογικά, αν μπορώ να το πω έτσι, κάτι που έχει πραγματικά περίπλοκη σημασία στο εκκλησιαστικό δίκαιο, στο κανονικό δίκαιο. Παρεμβαίνοντας στην κανονική επικράτεια άλλων Ορθόδοξων Εκκλησιών, μόνο και μόνο για να τις τιμωρήσει επειδή αναγνώρισαν την αυτοκεφαλία μιας ανεξάρτητης χώρας, μιας ανεξάρτητης Εκκλησίας.
Και απλά αναρωτιέμαι: μετά από μια τόσο προφανή κανονική παραβίαση της επικράτειας μιας άλλης Εκκλησίας, πώς μπορεί οποιαδήποτε Εκκλησία να ισχυρίζεται ταυτόχρονα ότι η άλλη Εκκλησία ενεργεί αντικανονικά;
Αν θέλουμε πραγματικά να είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας και να μιλάμε για τήρηση και σεβασμό των Ιερών Κανόνων της Ορθόδοξης Εκκλησίας, τότε η απάντηση δεν βρίσκεται στην παραβίαση των κανόνων σε ξένο έδαφος και σε ξένη Εκκλησία. Αυτό σημαίνει ότι στην πραγματικότητα δεν μας ενδιαφέρουν οι Κανόνες, στην πραγματικότητα δεν μας ενδιαφέρουν οι Εκκλησίες, απλά προσπαθούμε να τιμωρήσουμε άλλους ανθρώπους, χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη τίποτα, χρησιμοποιώντας όλα τα μέσα – δίκαια και άδικα, κατάλληλα ή ακατάλληλα. Και αυτό δεν είναι Εκκλησία. Αυτό δεν είναι πνευματικότητα. Αυτό δεν έχει καμία σχέση με την Ορθοδοξία. Και πάλι, επιστρέφω στην πρώτη μου δήλωση στην συνέντευξή μας: η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει γίνει ένα εργαλείο και ένα μέσο για την προώθηση των κοσμικών, στρατιωτικών, πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων του ρωσικού κράτους.
Επομένως, αυτός είναι ένας πολύ επικίνδυνος δρόμος. Οι Ρώσοι είναι πιστοί άνθρωποι. Δεν αξίζουν τέτοια ηγεσία. Δεν αξίζουν τέτοια Εκκλησία. Αξίζουν μια Εκκλησία που είναι πιστή και ακολουθεί τη διδασκαλία του Ευαγγελίου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και την παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Για το Οικουμενικό Πατριαρχείο και για όλους μας, τον υπόλοιπο ορθόδοξο κόσμο, οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί αδελφοί και αδελφές μας είναι μια οικογένεια. Δεν υπάρχει καμία θεωρία, δεν υπάρχει πίστη, δεν υπάρχει Ευαγγέλιο, δεν υπάρχει χριστιανική διδασκαλία που θα μπορούσε να δικαιολογήσει οποιαδήποτε αιματοχυσία και επιθετικότητα του ενός εναντίον του άλλου. Δεν υπάρχει χριστιανικός τρόπος να δικαιολογηθεί η εισβολή. Δεν υπάρχει διδασκαλία του Κυρίου Ιησού Χριστού που θα μπορούσε να εξηγήσει ή ακόμα και να δώσει το δικαίωμα σε κάποιον να σκοτώνει τον άλλον – ΓΙΑΤΙ;
Γι’ αυτό καλώ όλους τους ανθρώπους -όπως κάνει το Οικουμενικό Πατριαρχείο, όπως κάνει ο Πατριάρχης μας Βαρθολομαίος- να προωθήσουν την ειρήνη, να σταματήσουν την αιματοχυσία, να επιστρέψουν στα σπίτια τους και να αφήσουν τον ουκρανικό λαό ελεύθερο και ήσυχο, ώστε να μπορεί να ζήσει σε ευημερία και ελευθερία. Οι Ουκρανοί αξίζουν το δικό τους κράτος. Αξίζουν την εκκλησιαστική τους ανεξαρτησία, γιατί ο ουκρανικός λαός είναι καλός λαός. Είναι πιστός λαός. Αγαπούν το Ευαγγέλιο. Αγαπούν την ειρήνη. Αγαπούν την ανάπτυξη. Είναι εργατικοί άνθρωποι. Αγαπούν τις οικογένειές τους. Αγαπούν τη χώρα τους. Και αγαπούν τον Ιησού Χριστό.
– Αυτό είναι αλήθεια. Σεβασμιώτατε, σας ευχαριστώ, σας ευχαριστώ ειλικρινά για αυτόν τον διάλογο. Είναι πραγματικά πολύ σημαντικό για τους Ουκρανούς, γι’ αυτό σας ευχαριστώ ειλικρινά για αυτήν την ειλικρινή και ανοιχτή συζήτηση. Ελπίζω ειλικρινά ότι οι Ουκρανοί επίσκοποι, ιερείς και πιστοί, που σήμερα υποφέρουν λόγω του πολέμου, αλλά και λόγω των εσωτερικών ορθόδοξων διαιρέσεων, θα ακούσουν στα λόγια σας όχι μόνο τη θεολογία, αλλά και τη φωνή ενός χριστιανού ποιμένα, που προσεύχεται μαζί μας και μοιράζεται τον πόνο μας.
Σας ευχαριστώ ειλικρινά.
Το βίντεο της συνέντευξης εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=oZuYFkovH88
