Λίγες ημέρες πριν από την Πεντηκοστή, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τους Αγίους Πατέρες της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, τους 318 Θεοφόρους Επισκόπους που συγκεντρώθηκαν στη Νίκαια το 325 μ.Χ. για να υπερασπισθούν την αλήθεια της πίστεως απέναντι στην αίρεση του Αρείου.
Για πολλούς σύγχρονους ανθρώπους, η διαμάχη εκείνης της εποχής ίσως μοιάζει μακρινή ή ακατανόητη. Τι σημασία έχει σήμερα η λέξη «ομοούσιος»; Γιατί η Εκκλησία επέμεινε τόσο πολύ στη θεότητα του Χριστού;
Κι όμως, στην πραγματικότητα, εκεί κρίθηκε ολόκληρο το νόημα της σωτηρίας του ανθρώπου.
Ο Άρειος υποστήριζε ότι ο Χριστός δεν είναι αληθινός Θεός, αλλά το ανώτερο δημιούργημα του Θεού. Οι Πατέρες όμως αντιλήφθηκαν ότι αν αυτό γινόταν αποδεκτό, τότε ο άνθρωπος θα έμενε τελικά αλύτρωτος. Διότι μόνο ο ίδιος ο Θεός μπορεί να νικήσει τον θάνατο και να θεώσει την ανθρώπινη φύση.
Έτσι, η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος δεν υπήρξε μια απλή θεολογική συζήτηση. Ήταν αγώνας για την ίδια τη σωτηρία του ανθρώπου.
Σήμερα, δεκαεπτά αιώνες αργότερα, το πρόβλημα εμφανίζεται με διαφορετικές μορφές. Η εποχή μας δυσπιστεί απέναντι στην αλήθεια. Κυριαρχεί η αντίληψη ότι όλα είναι σχετικά, ότι κάθε πίστη είναι περίπου ίδια, ότι η δογματική ακρίβεια αποτελεί ξεπερασμένο φανατισμό.
Όμως η Εκκλησία δεν αντιμετωπίζει το δόγμα ως ιδεολογική εμμονή. Το δόγμα είναι η διατύπωση της εμπειρίας της σωτηρίας. Είναι τα όρια που προστατεύουν την αλήθεια από την παραχάραξη.
Οι Άγιοι Πατέρες της Νικαίας δεν ήταν ψυχροί διανοούμενοι. Ήταν άγιοι άνθρωποι, ασκητές, ομολογητές και μάρτυρες. Η θεολογία τους γεννήθηκε μέσα από προσευχή, μετάνοια και εμπειρία του Θεού. Γι’ αυτό και η Εκκλησία τούς τιμά όχι απλώς ως σοφούς, αλλά ως θεοφόρους.
Το μήνυμα της σημερινής εορτής είναι ιδιαίτερα επίκαιρο. Σε μια εποχή πνευματικής συγχύσεως, η Εκκλησία καλείται να διατηρήσει όχι μόνο την εξωτερική της ενότητα αλλά κυρίως την ενότητα της αληθείας.
Η αληθινή αγάπη δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αλήθεια. Και η αλήθεια του Χριστού δεν αλλάζει ανάλογα με τις απαιτήσεις κάθε εποχής.
Λίγο πριν από την Πεντηκοστή, η μνήμη των Αγίων Πατέρων μάς υπενθυμίζει ότι το Άγιο Πνεύμα είναι «Πνεῦμα τῆς ἀληθείας». Εκεί όπου αλλοιώνεται η αλήθεια, σκοτεινιάζει και η πνευματική ζωή. Εκεί όμως όπου διαφυλάσσεται η αποστολική πίστη, παραμένει ζωντανή η παρουσία του Θεού μέσα στην Εκκλησία.
Οι Άγιοι Πατέρες της Νικαίας δεν ανήκουν στο παρελθόν. Η ομολογία τους παραμένει επίκαιρη όσο ο κόσμος συνεχίζει να αναζητά τον Χριστό, τον μόνο αληθινό Θεό.
