Το εικοστό πρώτο κεφάλαιο του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου αποτελεί μία από τις πλέον συγκλονιστικές και βαθυστόχαστες ευαγγελικές περικοπές. Πρόκειται για έναν διάλογο γεμάτο αγάπη, συντριβή, αποκατάσταση και αποστολή. Ο Αναστάς Χριστός συναντά τους μαθητές Του στην Τιβεριάδα και, μέσα από λίγες μόνο φράσεις, αποκαλύπτει ολόκληρο το μυστήριο της ποιμαντικής διακονίας, της μετανοίας και της αληθινής αγάπης προς τον Θεό.
Η περικοπή (Ἰω. κα΄ 15-25) επικεντρώνεται κυρίως στον Απόστολο Πέτρο, ο οποίος λίγο πριν το Πάθος είχε αρνηθεί τρις τον Κύριο. Ο Χριστός όμως δεν τον απορρίπτει. Δεν τον εξευτελίζει ενώπιον των άλλων μαθητών. Δεν του υπενθυμίζει κατηγορώντας την πτώση του. Αντίθετα, τον οδηγεί με τρόπο παιδαγωγικό και σωτήριο στην αποκατάσταση.
῞Οτε οὖν ἠρίστησαν, λέγει τῷ Σίμωνι Πέτρῳ ὁ ᾿Ιησοῦς· Σίμων ᾿Ιωνᾶ, ἀγαπᾷς με πλεῖον τούτων; λέγει αὐτῷ· ναί, Κύριε, σὺ οἶδας ὅτι φιλῶ σε. λέγει αὐτῷ· βόσκε τὰ ἀρνία μου. λέγει αὐτῷ πάλιν δεύτερον· Σίμων ᾿Ιωνᾶ, ἀγαπᾷς με; λέγει αὐτῷ· ναί, Κύριε, σὺ οἶδας ὅτι φιλῶ σε. λέγει αὐτῷ· ποίμαινε τὰ πρόβατά μου. λέγει αὐτῷ τὸ τρίτον· Σίμων ᾿Ιωνᾶ, φιλεῖς με; ἐλυπήθη ὁ Πέτρος ὅτι εἶπεν αὐτῷ τὸ τρίτον, φιλεῖς με, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Κύριε, σὺ πάντα οἶδας, σὺ γινώσκεις ὅτι φιλῶ σε. λέγει αὐτῷ ὁ ᾿Ιησοῦς· βόσκε τὰ πρόβατά μου. ἀμὴν ἀμὴν λέγω σοι, ὅτε ἦς νεώτερος, ἐζώννυες σεαυτὸν καὶ περιεπάτεις ὅπου ἤθελες· ὅταν δὲ γηράσῃς, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου, καὶ ἄλλος σε ζώσει, καὶ οἴσει ὅπου οὐ θέλεις. τοῦτο δὲ εἶπε σημαίνων ποίῳ θανάτῳ δοξάσει τὸν Θεόν. καὶ τοῦτο εἰπὼν λέγει αὐτῷ· ἀκολούθει μοι. ἐπιστραφεὶς δὲ ὁ Πέτρος βλέπει τὸν μαθητὴν ὃν ἠγάπα ὁ ᾿Ιησοῦς ἀκολουθοῦντα, ὃς καὶ ἀνέπεσεν ἐν τῷ δείπνῳ ἐπὶ τὸ στῆθος αὐτοῦ καὶ εἶπε· Κύριε, τίς ἐστιν ὁ παραδιδούς σε; τοῦτον ἰδὼν ὁ Πέτρος λέγει τῷ ᾿Ιησοῦ· Κύριε, οὗτος δὲ τί; λέγει αὐτῷ ὁ ᾿Ιησοῦς· ἐὰν αὐτὸν θέλω μένειν ἕως ἔρχομαι, τί πρὸς σέ; σὺ ἀκολούθει μοι. ἐξῆλθεν οὖν ὁ λόγος οὗτος εἰς τοὺς ἀδελφοὺς ὅτι ὁ μαθητὴς ἐκεῖνος οὐκ ἀποθνήσκει· καὶ οὐκ εἶπεν αὐτῷ ὁ ᾿Ιησοῦς ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει, ἀλλ’ ἐὰν αὐτὸν θέλω μένειν ἕως ἔρχομαι, τί πρὸς σέ; Οὗτός ἐστιν ὁ μαθητὴς ὁ μαρτυρῶν περὶ τούτων καὶ γράψας ταῦτα, καὶ οἴδαμεν ὅτι ἀληθής ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ. ἔστι δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ ὅσα ἐποίησεν ὁ ᾿Ιησοῦς, ἅτινα ἐὰν γράφηται καθ’ ἕν, οὐδὲ αὐτὸν οἶμαι τὸν κόσμον χωρῆσαι τὰ γραφόμενα βιβλία. ἀμήν.
Απόδοση στη νεοελληνική:
Αφού, λοιπόν, γευμάτισαν, ο Ιησούς λέει στον Σίμωνα Πέτρο: Σίμωνα του Ιωνά, με αγαπάς περισσότερο τούτων; Του λέει: Ναι, Κύριε, εσύ ξέρεις ότι σε αγαπώ. Του λέει: Βόσκε τα αρνιά μου. Του λέει ξανά για δεύτερη φορά: Σίμωνα του Ιωνά, με αγαπάς; Του λέει: Ναι, Κύριε· εσύ ξέρεις ότι σε αγαπώ. Του λέει: Ποίμαινε τα πρόβατά μου. Λέει σ’ αυτόν την τρίτη φορά: Σίμωνα του Ιωνά, με αγαπάς; Ο Πέτρος λυπήθηκε που του είπε την τρίτη φορά: Με αγαπάς; Και είπε σ’ αυτόν: Κύριε, εσύ ξέρεις τα πάντα· εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ. Του λέει ο Ιησούς: Βόσκε τα πρόβατά μου. Σε διαβεβαιώνω απόλυτα, όταν ήσουν νεότερος, έζωνες τον εαυτό σου, και περπατούσες όπου ήθελες· αφού γεράσεις, όμως, θα απλώσεις τα χέρια σου, και άλλος θα σε ζώσει, και θα σε φέρει όπου δεν θέλεις. Και τούτο το είπε, δείχνοντας με ποιον θάνατο πρόκειται να δοξάσει τον Θεό. Και αφού το είπε αυτό, του λέει: Ακολούθα με. Και ο Πέτρος, καθώς στράφηκε προς τα πίσω, βλέπει να ακολουθεί ο μαθητής, τον οποίο αγαπούσε ο Ιησούς, που κατά το δείπνο είχε γείρει επάνω στο στήθος του, και είχε πει: Κύριε, ποιος είναι αυτός που σε παραδίνει; Βλέποντας ο Πέτρος τούτον, λέει στον Ιησού: Κύριε, και αυτός τι; Ο Ιησούς λέει σ’ αυτόν: Αν θέλω αυτόν να μένει μέχρις ότου έρθω, τι ως προς εσένα; Εσύ, ακολούθα με. Διαδόθηκε, λοιπόν, αυτός ο λόγος στους αδελφούς, ότι εκείνος ο μαθητής δεν πεθαίνει. Ο Ιησούς, όμως, δεν του είπε ότι, δεν πεθαίνει, αλλά: Αν θέλω αυτός να μένει μέχρις ότου έρθω, τι ως προς εσένα; Αυτός είναι ο μαθητής, ο οποίος δίνει μαρτυρία γι’ αυτά, και τα έγραψε· και ξέρουμε ότι η μαρτυρία του είναι αληθινή. Είναι δε και πολλά άλλα, όσα έκανε ο Ιησούς, τα οποία αν γραφούν ένα προς ένα, ούτε ολόκληρος ο κόσμος, νομίζω, δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν. Αμήν.
Η τριπλή ερώτηση του Χριστού
Ο Κύριος απευθύνεται στον Πέτρο λέγοντας: «Σίμων Ἰωνᾶ, ἀγαπᾷς με πλεῖον τούτων;»
Η προσφώνηση «Σίμων Ἰωνᾶ» δεν είναι τυχαία. Ο Χριστός δεν χρησιμοποιεί το όνομα «Πέτρος», το οποίο σχετίζεται με τη σταθερότητα και τη δύναμη της πίστεως, αλλά το παλαιό του όνομα, υπενθυμίζοντάς του την ανθρώπινη αδυναμία του. Ο Πέτρος είχε διαβεβαιώσει ότι ακόμη κι αν όλοι εγκαταλείψουν τον Χριστό, εκείνος δεν θα Τον αρνηθεί ποτέ. Όμως έπεσε τραγικά. Τώρα ο Χριστός δεν ζητά μεγάλες υποσχέσεις. Ζητά μόνο την αλήθεια της καρδιάς.
Ο Πέτρος απαντά: «Ναί, Κύριε, σύ οἶδας ὅτι φιλῶ σε».
Οι Πατέρες της Εκκλησίας έχουν δώσει ιδιαίτερη σημασία στη διάκριση μεταξύ του «ἀγαπῶ» και του «φιλῶ». Ο Χριστός χρησιμοποιεί αρχικά το ρήμα «ἀγαπῶ», δηλαδή την τέλεια, ολοκληρωτική και θυσιαστική αγάπη. Ο Πέτρος όμως, έχοντας πλέον συνείδηση της αδυναμίας του, δεν τολμά να ισχυρισθεί κάτι τόσο υψηλό. Απαντά με το «φιλῶ», εκφράζοντας μία ταπεινή και ειλικρινή αγάπη.
Η τρίτη φορά είναι ακόμη πιο συγκλονιστική. Ο ίδιος ο Χριστός κατεβαίνει στο επίπεδο του Πέτρου και χρησιμοποιεί το «φιλεῖς με;». Τότε ο Πέτρος λυπάται, διότι κατανοεί ότι ο Κύριος αγγίζει την πληγή της τριπλής αρνήσεως. Η τριπλή ερώτηση αντιστοιχεί ακριβώς στην τριπλή άρνηση. Εκεί όπου υπήρξε πτώση, εκεί έρχεται και η θεραπεία.
«Βόσκε τὰ ἀρνία μου» – Η ποιμαντική διακονία ως σταυρός αγάπης
Κάθε απάντηση του Πέτρου συνοδεύεται από μία εντολή του Χριστού: «Βόσκε τὰ ἀρνία μου» – «Ποίμαινε τὰ πρόβατά μου».
Η αγάπη προς τον Χριστό δεν είναι αφηρημένο συναίσθημα. Αποδεικνύεται έμπρακτα μέσα από τη διακονία του λαού του Θεού. Ο ποιμένας της Εκκλησίας δεν καλείται να εξουσιάζει, αλλά να θυσιάζεται. Δεν είναι διαχειριστής οργανισμού, αλλά πατέρας πνευματικός.
Το αξιοσημείωτο είναι ότι ο Χριστός δεν λέγει «τα πρόβατά σου», αλλά «τα πρόβατά μου». Η Εκκλησία ανήκει αποκλειστικά στον Χριστό. Κάθε επίσκοπος, ιερεύς ή πνευματικός είναι απλός διάκονος της χάριτος του Θεού.
Η ποιμαντική εξουσία στην Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είναι κοσμική κυριαρχία· είναι σταυρική ευθύνη.
Η προφητεία του μαρτυρίου του Πέτρου
Στη συνέχεια ο Χριστός αποκαλύπτει στον Πέτρο το τέλος της επίγειας ζωής του: «Ὅταν δὲ γηράσῃς, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου…»
Ο Ευαγγελιστής εξηγεί ότι ο Κύριος υπαινίσσεται τον τρόπο με τον οποίο ο Πέτρος θα δοξάσει τον Θεό, δηλαδή το μαρτύριό του.
Ο άλλοτε φοβισμένος μαθητής, που αρνήθηκε τον Χριστό μπροστά σε μία υπηρέτρια, θα φθάσει πλέον στο σημείο να σταυρωθεί για χάρη Του. Αυτή είναι η δύναμη της θείας χάριτος. Η μετάνοια μεταμορφώνει τον άνθρωπο.
Η Εκκλησία δεν είναι κοινότητα αναμάρτητων ανθρώπων, αλλά θεραπευτήριο μετανοούντων αμαρτωλών.
«Σὺ ἀκολούθει μοι»
Ολόκληρη η περικοπή κορυφώνεται σε δύο λέξεις: «Ἀκολούθει μοι».
Η κλήση αυτή δεν απευθύνεται μόνο στον Πέτρο, αλλά σε κάθε πιστό. Ο Χριστός δεν ζητά απλώς θεωρητική πίστη ή ηθική συμπεριφορά. Ζητά προσωπική μαθητεία και υπαρξιακή σχέση μαζί Του.
Η αληθινή χριστιανική ζωή είναι πορεία σταυρού και αναστάσεως. Είναι διαρκής αγώνας μετανοίας, ταπεινώσεως και αγάπης.
Η περιέργεια του Πέτρου και η απάντηση του Χριστού
Όταν ο Πέτρος βλέπει τον Ιωάννη, ρωτά: «Κύριε, οὗτος δὲ τί;»
Η απάντηση του Χριστού είναι αποκαλυπτική: «τί πρὸς σέ; σὺ ἀκολούθει μοι».
Πόσο συχνά και εμείς ασχολούμαστε με τη ζωή, την πορεία και το έργο των άλλων, ξεχνώντας τη δική μας πνευματική κατάσταση! Ο Χριστός μάς καλεί να μην συγκρινόμαστε, να μην κρίνουμε και να μην περιεργαζόμαστε το σχέδιο του Θεού για τους άλλους ανθρώπους.
Η μαρτυρία του Ευαγγελιστή Ιωάννη
Η περικοπή ολοκληρώνεται με τη διαβεβαίωση του Ευαγγελιστή: «οἴδαμεν ὅτι ἀληθής ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ».
Ο Ιωάννης καταθέτει προσωπική εμπειρία. Δεν γράφει φιλοσοφικές ιδέες ούτε θρησκευτικούς μύθους. Μαρτυρεί όσα είδε, άκουσε και έζησε κοντά στον σαρκωμένο Λόγο του Θεού.
Και κλείνει με μία μεγαλειώδη φράση: «οὐδὲ αὐτὸν οἶμαι τὸν κόσμον χωρῆσαι τὰ γραφόμενα βιβλία».
Ο Χριστός είναι ανεξάντλητος. Το μυστήριο της θείας παρουσίας δεν περιορίζεται σε λέξεις και βιβλία. Η Εκκλησία δεν ζει απλώς από αναμνήσεις, αλλά από τη συνεχή εμπειρία του Αναστάντος Κυρίου.
Η ευαγγελική αυτή περικοπή αποτελεί ύμνο στη μετάνοια και στην αγάπη του Θεού. Ο Πέτρος έπεσε, έκλαψε πικρά, μετανόησε και αποκαταστάθηκε. Ο Χριστός δεν αναζητεί αλάθητους ανθρώπους, αλλά ταπεινές και συντετριμμένες καρδιές.
Κάθε πιστός καλείται να απαντήσει προσωπικά στο ερώτημα του Κυρίου: «Ἀγαπᾷς με;»
Από την απάντηση σε αυτό το ερώτημα εξαρτάται ολόκληρη η πνευματική μας ζωή.
