Του Αλέξανδρου Σκούρα
Στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, η προκλητική συγγραφέας / φιλόσοφος Άυν Ραντ είχε την τιμητική της. Όχι επειδή οι ιδέες της είχαν ξαφνικά κατακτήσει τον δημόσιο διάλογο, αλλά επειδή αρκετοί αριστεροί σχολιαστές στις ΗΠΑ ανακάλυψαν ότι μπορούσαν να τη χρησιμοποιήσουν ως βολικό σκιάχτρο εναντίον του Tea Party. Κάθε φιλελεύθερη ένσταση απέναντι στο υπερτροφικό κράτος βαφτιζόταν «ραντιανός εγωισμός». Κάθε επιφύλαξη απέναντι στη φορολογική λεηλασία γινόταν «λατρεία της απληστίας». Το παράδοξο ήταν ότι όσο πιο έξαλλοι οι επικριτές της τόσο πιο αβάσιμη ήταν η κριτική τους.
Το ίδιο έργο παίζεται σήμερα με την Ορθοδοξία. Η υπόθεση υψηλόβαθμου κληρικού που κατηγορείται για άσεμνη συμπεριφορά έγινε αφορμή για το συνηθισμένο ξέσπασμα ηθικής αγανάκτησης. Σχολιαστές και αυτόκλητοι τιμητές έσπευσαν να καταγγείλουν τη «μεγάλη υποκρισία» της Εκκλησίας. Η ερώτηση επαναλαμβάνεται διαρκώς: πώς γίνεται άνθρωπος της Εκκλησίας να κατηγορείται για τέτοιες πράξεις;
Η υπόθεση, φυσικά, δεν αποκαλύπτει την υποκρισία της Ορθοδοξίας, αλλά την άγνοια πολλών επικριτών της. Μπερδεύουν τη χριστιανική απαίτηση για μετάνοια και λογοδοσία με την ανύπαρκτη υπόσχεση ότι οι άνθρωποι της Εκκλησίας παύουν να είναι άνθρωποι. Με την ίδια λογική, κάθε αστυνομικός που παραβιάζει τον νόμο θα αποτελούσε επιχείρημα υπέρ της κατάργησης της αστυνομίας και κάθε διεφθαρμένος δικαστής επιχείρημα υπέρ της κατάργησης του δικαστικού συστήματος. Πρόκειται για παιδαριώδη συλλογισμό. Η παράβαση ενός λειτουργού δεν ακυρώνει την αποστολή του θεσμού που υπηρετεί. Την προδίδει. Και ακριβώς επειδή την προδίδει, απαιτείται λογοδοσία χωρίς εκπτώσεις.
Το ίδιο ισχύει και για τον κληρικό. Το γεγονός ότι μπορεί να παραβεί αυτά που κηρύττει δεν αποδεικνύει ότι η Ορθοδοξία είναι υποκριτική. Αποδεικνύει ότι ο ίδιος, εφόσον οι κατηγορίες ευσταθούν, απέτυχε να σταθεί στο ύψος της αποστολής του. Αυτή η διάκριση φαίνεται αυτονόητη σε κάθε άλλη περίπτωση, αλλά εξαφανίζεται μόλις η συζήτηση αγγίξει την Εκκλησία. Και εξαφανίζεται επειδή πολλοί δεν έχουν κατανοήσει ούτε καν τις βασικές αρχές του χριστιανισμού.
Η Ορθοδοξία δεν υποστηρίζει ότι ο ιερέας είναι αναμάρτητος, ούτε ότι η χειροτονία αναιρεί την ανθρώπινη αδυναμία. Δεν θεωρεί το ράσο προστασία από τα ανθρώπινα πάθη. Αντιθέτως, διδάσκει ότι ο άνθρωπος είναι ευάλωτος, ικανός για το καλό αλλά και επιρρεπής στην πτώση. Η σωτηρία δεν επιτυγχάνεται μέσω ατομικών επιτευγμάτων ή ως ανταμοιβή για ηθική συμπεριφορά, αλλά προσφέρεται ως χάρη και βιώνεται με πίστη, μετάνοια, ταπείνωση, συμμετοχή στα μυστήρια και έμπρακτη αγάπη.
Αυτό δεν σημαίνει αθώωση. Καμία σοβαρή χριστιανική διδασκαλία δεν λέει ότι επειδή όλοι αμαρτάνουν, όλα επιτρέπονται. Η αμαρτία παραμένει αμαρτία, το έγκλημα παραμένει έγκλημα. Μάλιστα, επειδή η δημόσια διακονία φέρει μεγαλύτερη ευθύνη, ο κληρικός που σκανδαλίζει, ειδικά όταν βρίσκεται σε υψηλή θέση, λογοδοτεί πνευματικά, κανονικά και ποινικά. Η Εκκλησία δεν μπορεί να απαιτεί μετάνοια από τους αδύναμους και σιωπή για τους ισχυρούς.
Άλλο όμως η ευθύνη και άλλο η άγνοια που μεταμφιέζεται σε κριτική. Το σκάνδαλο ενός κληρικού μπορεί να είναι προδοσία της αποστολής του. Δεν είναι όμως διάψευση της Ορθοδοξίας. Αντιθέτως, επιβεβαιώνει τη βασική της ανθρωπολογία. Η Εκκλησία δεν ιδρύθηκε ως λέσχη καθαρών ανθρώπων που θα επιδεικνύουν την ηθική τους ανωτερότητα στους υπολοίπους. Υπάρχει ως θεραπευτήριο αμαρτωλών. Και σε ένα θεραπευτήριο δεν εκπλήσσεσαι όταν βρίσκεις ασθένεια. Εκπλήσσεσαι όταν κάποιοι παριστάνουν ότι η ασθένεια αποδεικνύει πως δεν χρειάζεται γιατρός.
Το πρόβλημα της εποχής μας δεν είναι ότι οι άνθρωποι ασκούν κριτική στην Εκκλησία. Καλά κάνουν. Οι θεσμοί χρειάζονται έλεγχο, ιδίως όταν διαχειρίζονται κύρος, χρήμα και ψυχές. Το πρόβλημα είναι ότι πολλοί ασκούν κριτική σε μια πίστη που δεν γνωρίζουν, με την αυτοπεποίθηση ανθρώπων που νομίζουν ότι η άγνοιά τους είναι επιχείρημα.
Η δημόσια συζήτηση θα ήταν πολύ πιο τίμια αν λέγαμε κάτι απλό. Αν ένας κληρικός διέπραξε όσα του αποδίδονται, να λογοδοτήσει χωρίς εκπτώσεις. Αλλά ας μην παρουσιάζουμε την πτώση ενός ανθρώπου ως θεολογικό σκάνδαλο. Το σκάνδαλο δεν είναι ότι ένας ιερέας μπορεί να αμαρτήσει. Η Ορθοδοξία το ξέρει αυτό καλύτερα από τους τηλεοπτικούς της κατηγόρους. Το πραγματικό σκάνδαλο είναι ότι τόσοι πολλοί μιλούν για αυτήν με τόση βεβαιότητα και τόσο λίγη κατανόηση.
