Μια κοινωνία που συνηθίζει να λιθοβολεί δημόσια τους ανθρώπους της κινδυνεύει τελικά να χάσει την ίδια της την ψυχή…
Η αιφνίδια κοίμηση του Μητροπολίτου Ικονίου Θεολήπτου σε ηλικία μόλις 69 ετών προκάλεσε βαθιά συγκίνηση όχι μόνο στους κόλπους του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αλλά και σε όλους όσοι γνώρισαν έναν άνθρωπο που αφιέρωσε σχεδόν μισό αιώνα της ζωής του στη διακονία της Εκκλησίας. Υπήρξε στενός συνεργάτης του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, Μέγας Πρωτοσύγκελλος του Θρόνου, Συνοδικός Ιεράρχης και ένας από τους πλέον γνωστούς Κωνσταντινουπολίτες κληρικούς της γενιάς του.
Όσοι σήμερα μιλούν για τον βίο και την προσφορά του, αναφέρονται σε έναν άνθρωπο χαμηλών τόνων, αφοσιωμένο στο καθήκον του, ο οποίος υπηρέτησε αθόρυβα την Εκκλησία επί δεκαετίες. Οι ανακοινώσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου μετά την κοίμησή του υπογράμμισαν ακριβώς αυτή τη μακρά και πολύτιμη προσφορά του προς τη Μητέρα Εκκλησία.
Όμως η μνήμη του μακαριστού Ιεράρχου δεν μπορεί να αποκοπεί από ένα ιδιαίτερα οδυνηρό κεφάλαιο της ζωής του, το οποίο εκτυλίχθηκε τον Φεβρουάριο του 2025.
Τότε, μία ανάρτησή του σχετικά με τη δημόσια παρουσία της Μαρίας Καρυστιανού και τη συζήτηση γύρω από την τραγωδία των Τεμπών προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων. Οι απόψεις που διατυπώθηκαν κρίθηκαν προσβλητικές και προκάλεσαν έντονη κοινωνική κατακραυγή. Ο ίδιος ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος παρενέβη δημόσια, χαρακτηρίζοντας τις σχετικές τοποθετήσεις εξαιρετικά προσβλητικές και ζητώντας δημόσια επανόρθωση. Ακολούθησε δήλωση συγγνώμης από τον Μητροπολίτη Θεόληπτο, ο οποίος εξέφρασε τη λύπη του για τη σύγχυση και την αναστάτωση που προκλήθηκε.
Αυτά είναι τα γεγονότα. Υπάρχει όμως και μία άλλη διάσταση, την οποία πολλοί αποφεύγουν να συζητήσουν.
Σε μια εποχή όπου η ψυχραιμία έχει συχνά παραχωρήσει τη θέση της στην οργή των κοινωνικών δικτύων, ο Μητροπολίτης Ικονίου βρέθηκε στο επίκεντρο ενός πρωτοφανούς κύματος δημόσιας στοχοποίησης. Δεν ασκήθηκε απλώς κριτική στις απόψεις του. Δεν υπήρξε μόνο διαφωνία. Σε πολλές περιπτώσεις επιχειρήθηκε η πλήρης ηθική του εξόντωση.
Η διάκριση ανάμεσα στην κριτική και στη δολοφονία χαρακτήρα είναι θεμελιώδης. Σε μια δημοκρατική κοινωνία όλοι δικαιούνται να κρίνουν, να διαφωνούν και να αντικρούουν δημόσιες τοποθετήσεις. Κανείς όμως δεν δικαιούται να μετατρέπει έναν άνθρωπο σε στόχο συλλογικού μίσους, να ακυρώνει ολόκληρη τη διαδρομή του, να διαγράφει δεκαετίες προσφοράς και να τον παρουσιάζει ως ηθικά ανάξιο εξαιτίας μιας λανθασμένης ή ατυχούς τοποθέτησης.
Δυστυχώς, αυτό ακριβώς συνέβη.
Μέσα σε λίγες ώρες, ο Μητροπολίτης Θεόληπτος μετατράπηκε σε σύμβολο όλων όσων ένα μέρος της κοινής γνώμης επιθυμούσε να καταδικάσει. Οι χαρακτηρισμοί ξεπέρασαν κατά πολύ τα όρια της πολιτισμένης αντιπαράθεσης. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε ιστοσελίδες και σε δημόσιες παρεμβάσεις, πολλοί δεν αρκέστηκαν στην αποδοκιμασία των λεγομένων του. Επέλεξαν να τον εξευτελίσουν.
Αναρωτήθηκε άραγε κανείς τότε ποιος ήταν ο άνθρωπος που βρισκόταν πίσω από τον τίτλο του Μητροπολίτη; Αναρωτήθηκε κανείς τι σημαίνει για έναν κληρικό που έχει αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή του στην Εκκλησία να βλέπει το όνομά του να διασύρεται καθημερινά; Αναρωτήθηκε κανείς εάν η δημόσια ταπείνωση μπορεί να αφήσει πληγές που δεν φαίνονται;
Η εποχή μας έχει αναπτύξει μια παράδοξη ευαισθησία. Μιλά συνεχώς για τα ανθρώπινα δικαιώματα, για τον σεβασμό, για την ψυχική υγεία, για την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Την ίδια στιγμή, όμως, δείχνει συχνά απίστευτη σκληρότητα απέναντι σε όσους βρεθούν εκτός του κυρίαρχου ρεύματος της δημόσιας γνώμης.
Ο δημόσιος διασυρμός έχει εξελιχθεί σε μορφή κοινωνικής τιμωρίας. Δεν απαιτεί δικαστήρια. Δεν απαιτεί αποδείξεις. Δεν απαιτεί καν χρόνο για σκέψη. Αρκεί μια ανάρτηση, ένα σύνθημα, μια οργανωμένη διαδικτυακή επίθεση και ένας άνθρωπος μπορεί να βρεθεί στο στόχαστρο χιλιάδων αγνώστων.
Η περίπτωση του μακαριστού Θεολήπτου θα έπρεπε να μας προβληματίσει βαθιά. Όχι επειδή όλοι οφείλουν να συμφωνούν μαζί του. Ούτε επειδή οι δηλώσεις του δεν μπορούσαν να δεχθούν κριτική. Αλλά επειδή η κοινωνία οφείλει να αναγνωρίζει τα όρια ανάμεσα στη διαφωνία και στην εξόντωση.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί και το γεγονός ότι ελάχιστοι στάθηκαν τότε να υπενθυμίσουν το συνολικό έργο του. Λες και σαράντα και πλέον χρόνια εκκλησιαστικής προσφοράς εξαφανίστηκαν μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο. Λες και η ζωή ενός ανθρώπου μπορεί να συνοψιστεί σε μία μόνο στιγμή. Λες και η μετάνοια, η συγγνώμη και η επανόρθωση δεν έχουν καμία θέση στον δημόσιο βίο.
Η χριστιανική παράδοση, όμως, γνωρίζει κάτι που συχνά ξεχνά ο σύγχρονος κόσμος: ότι κάθε άνθρωπος είναι μεγαλύτερος από τα λάθη του. Η Εκκλησία δεν οικοδομήθηκε πάνω στην αλάθητη τελειότητα των ανθρώπων, αλλά πάνω στη δυνατότητα της μετανοίας και της συγχωρήσεως.
Σήμερα, μετά την αιφνίδια εκδημία του Μητροπολίτου Θεολήπτου, ίσως είναι η κατάλληλη στιγμή για έναν ειλικρινή απολογισμό. Όχι μόνο για εκείνον, αλλά και για όλους εμάς.
Πόσο εύκολα συμμετέχουμε σε διαδικτυακά «λαϊκά δικαστήρια»; Πόσο εύκολα υιοθετούμε την οργή του πλήθους; Πόσο πρόθυμοι είμαστε να καταστρέψουμε την υπόληψη ενός ανθρώπου χωρίς να γνωρίζουμε το σύνολο της ζωής του; Και πόσο συχνά ξεχνάμε ότι πίσω από κάθε δημόσιο πρόσωπο υπάρχει ένας άνθρωπος με αισθήματα, αδυναμίες και πληγές;
Ο μακαριστός Μητροπολίτης Ικονίου Θεόληπτος δεν βρίσκεται πλέον ανάμεσά μας για να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Η ιστορία, όμως, οφείλει να είναι δικαιότερη από την επικαιρότητα. Και η μνήμη οφείλει να είναι δικαιότερη από τα κοινωνικά δίκτυα.
Ας προσευχηθούμε, λοιπόν, για την ανάπαυση της ψυχής του. Και ας κρατήσουμε ως παρακαταθήκη ένα πολύτιμο δίδαγμα: ότι η διαφωνία είναι δικαίωμα, αλλά η ανθρωπιά είναι καθήκον. Ότι η κριτική είναι θεμιτή, αλλά ο διασυρμός ποτέ. Και ότι μια κοινωνία που συνηθίζει να λιθοβολεί δημόσια τους ανθρώπους της κινδυνεύει τελικά να χάσει την ίδια της την ψυχή.
