Η Κριμαία σε σημείο καμπής; Η στρατηγική φθορά της ρωσικής κατοχής και το νέο μέτωπο του πολέμου
Χρόνος ανάγνωσης: 4λεπτά
Η πρόσφατη ανάρτηση του καθηγητή Ρόμπερτ Άντονι Πέιπ στο Χ ήταν σύντομη, αλλά ιδιαίτερα εύγλωττη:
«Οι Ρώσοι εγκαταλείπουν μαζικά την Κριμαία. Το σχέδιο του Πούτιν για την προσάρτηση της χερσονήσου καταρρέει. Πριν από έναν χρόνο ο Τραμπ έλεγε ότι ο Ζελένσκι “δεν είχε τα χαρτιά”. Σήμερα ο Ζελένσκι κερδίζει, ενώ ο Τραμπ υπέπεσε σε μία ακόμη στρατηγική αστοχία».
Russians are fleeing Crimea in droves
Putin’s plan to annex the peninsula is falling apart
A year ago Trump said Zelensky didn’t have the “cards”
Η διατύπωση είναι προφανώς πολιτική και αξιολογική. Ωστόσο, το ερώτημα που αξίζει να εξεταστεί δεν είναι αν συμφωνεί κανείς με το συμπέρασμα του Πέιπ, αλλά κατά πόσον τα πραγματικά γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων δικαιολογούν την εκτίμηση ότι η ρωσική κατοχή της Κριμαίας εισέρχεται σε μια νέα, περισσότερο ευάλωτη φάση.
Οι εξελίξεις δείχνουν ότι, ανεξάρτητα από το εάν η Ουκρανία βρίσκεται κοντά στην ανακατάληψη της χερσονήσου ή όχι, η στρατηγική εικόνα έχει μεταβληθεί αισθητά.
Η Κριμαία: το σημαντικότερο στρατηγικό τρόπαιο του Πούτιν
Από το 2014 η Κριμαία αποτέλεσε το μεγαλύτερο γεωπολιτικό επίτευγμα του Βλαντίμιρ Πούτιν.
Η προσάρτηση της χερσονήσου: εξασφάλισε στη Ρωσία τον πλήρη έλεγχο της βάσης του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας στη Σεβαστούπολη, επέκτεινε την επιρροή της στη Μαύρη Θάλασσα, επέτρεψε τη στρατιωτική πίεση προς τη νότια Ουκρανία, αποτέλεσε το σημαντικότερο εσωτερικό πολιτικό σύμβολο του Πούτιν.
Η περίφημη γέφυρα του Κερτς δεν ήταν απλώς ένα έργο υποδομής.
Ήταν η φυσική ενσάρκωση της ρωσικής διεκδίκησης ότι η Κριμαία αποτελεί πλέον αναπόσπαστο τμήμα της Ρωσικής Ομοσπονδίας.
Ακριβώς γι’ αυτό η Ουκρανία επιδιώκει εδώ και χρόνια να καταστήσει τη χερσόνησο στρατιωτικά και οικονομικά μη βιώσιμη.
Η νέα ουκρανική στρατηγική
Η ουκρανική ηγεσία φαίνεται ότι έχει εγκαταλείψει –τουλάχιστον προσωρινά– την ιδέα μιας μεγάλης χερσαίας αντεπίθεσης προς την Κριμαία.
Αντί αυτής εφαρμόζει μια στρατηγική σταδιακής απομόνωσης.
Οι κύριοι στόχοι είναι: οι ενεργειακές εγκαταστάσεις, οι αποθήκες καυσίμων, οι σιδηροδρομικές γέφυρες, οι γραμμές ανεφοδιασμού, οι στρατιωτικές βάσεις, τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας.
Η λογική είναι απλή: η Κριμαία δεν χρειάζεται απαραίτητα να καταληφθεί άμεσα.
Αρκεί να καταστεί τόσο δύσκολη η διατήρησή της ώστε το κόστος κατοχής να αυξάνεται συνεχώς.
Αυτή ακριβώς η στρατηγική περιγράφεται πλέον ανοιχτά από ουκρανικές πηγές και επιβεβαιώνεται από διεθνείς αναλυτές.
Οι τελευταίες επιθέσεις άλλαξαν τα δεδομένα
Τις τελευταίες ημέρες η ένταση των ουκρανικών επιθέσεων αυξήθηκε αισθητά.
Μεταξύ άλλων καταγράφηκαν: εκτεταμένες επιθέσεις με drones, πλήγματα σε ηλεκτρικούς υποσταθμούς, καταστροφές σε σιδηροδρομικές υποδομές, επιθέσεις σε εγκαταστάσεις καυσίμων, νέες διακοπές ηλεκτροδότησης στη Σεβαστούπολη.
Ως αποτέλεσμα: επιβλήθηκαν περιορισμοί στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, περιορίστηκε η διάθεση καυσίμων, ανεστάλησαν θερινές παιδικές κατασκηνώσεις, μειώθηκαν δρομολόγια μεταφορών, επηρεάστηκε σημαντικά η τουριστική περίοδος.
Αυτές δεν αποτελούν απλώς μεμονωμένες στρατιωτικές επιτυχίες.
Συνιστούν ένδειξη ότι η ουκρανική στρατηγική αρχίζει να παράγει σωρευτικά αποτελέσματα.
Γιατί φεύγουν πολλοί Ρώσοι από την Κριμαία;
Η διατύπωση του Πέιπ περί «μαζικής φυγής» ασφαλώς αποτελεί πολιτική αποτίμηση και δεν συνοδεύεται από επίσημα δημογραφικά στοιχεία.
Ωστόσο, υπάρχουν αρκετές ενδείξεις ότι: αρκετοί Ρώσοι παραθεριστές ακυρώνουν διακοπές, οικογένειες εγκαταλείπουν προσωρινά περιοχές υψηλού κινδύνου, μειώνεται αισθητά ο εσωτερικός τουρισμός, αυξάνεται η κυκλοφορία προς τη γέφυρα του Κερτς όταν σημειώνονται επιθέσεις.
Διεθνή μέσα ενημέρωσης περιγράφουν μια Κριμαία που βρίσκεται πλέον σε καθεστώς διαρκούς πολεμικής επιφυλακής, με συχνές διακοπές ρεύματος, περιορισμούς στην κυκλοφορία και έντονη αβεβαιότητα.
Η εικόνα απέχει σημαντικά από την τουριστική «βιτρίνα» που επιχειρούσε να παρουσιάζει η Μόσχα τα προηγούμενα χρόνια.
Η σημασία της γέφυρας του Κερτς
Η γέφυρα αποτελεί ίσως τον σημαντικότερο στρατηγικό στόχο.
Δεν είναι μόνο οδική σύνδεση.
Αποτελεί: βασική γραμμή ανεφοδιασμού, σιδηροδρομικό διάδρομο, σύμβολο της ρωσικής κυριαρχίας.
Έχει δεχθεί επανειλημμένες ουκρανικές επιθέσεις από το 2022 έως σήμερα, ενώ ακόμη και όταν δεν καταστρέφεται πλήρως, η ανάγκη συνεχούς προστασίας της δεσμεύει σημαντικές ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις και πόρους.
Η ψυχολογική διάσταση του πολέμου
Ένα ακόμη στοιχείο που συχνά υποτιμάται είναι ο ψυχολογικός πόλεμος.
Για χρόνια η Μόσχα παρουσίαζε την Κριμαία ως απολύτως ασφαλή περιοχή.
Σήμερα: ακούγονται συνεχώς σειρήνες, ενεργοποιούνται αντιαεροπορικά συστήματα, πραγματοποιούνται εκκενώσεις, υπάρχουν διακοπές ηλεκτροδότησης, επιβάλλονται περιορισμοί στη δημόσια ζωή.
Το μήνυμα που επιχειρεί να περάσει το Κίεβο είναι σαφές: καμία περιοχή της κατεχόμενης Κριμαίας δεν μπορεί πλέον να θεωρείται ασφαλής.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για το εσωτερικό της Ρωσίας, καθώς πλήττει την εικόνα της αποτελεσματικότητας του Κρεμλίνου.
Καταρρέει πράγματι το σχέδιο προσάρτησης;
Εδώ χρειάζεται προσοχή.
Δεν υπάρχουν σήμερα στοιχεία που να δείχνουν ότι η Ρωσία πρόκειται να εγκαταλείψει σύντομα την Κριμαία.
Η Μόσχα εξακολουθεί να διαθέτει: ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις, σημαντικές ναυτικές εγκαταστάσεις, πολυάριθμα αντιαεροπορικά συστήματα, δυνατότητα ενίσχυσης μέσω της νότιας Ρωσίας.
Από την άλλη πλευρά όμως, γίνεται ολοένα δυσκολότερο να παρουσιάζεται η Κριμαία ως πλήρως ενσωματωμένη και ασφαλής ρωσική περιφέρεια.
Η σταδιακή φθορά της καθημερινότητας, η διατάραξη των υποδομών και η αβεβαιότητα υπονομεύουν το αφήγημα της οριστικής και αδιαμφισβήτητης προσάρτησης.
Η διάσταση Τραμπ – Ζελένσκι
Ο Πέιπ συνδέει την κατάσταση της Κριμαίας με μια ευρύτερη πολιτική αξιολόγηση για τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τον Βολοντιμίρ Ζελένσκι.
Πρόκειται για πολιτικό συμπέρασμα και όχι για αντικειμενικά αποδεδειγμένο γεγονός.
Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι η Ουκρανία, παρά τις δυσκολίες, διατηρεί σημαντική επιχειρησιακή ικανότητα.
Η εκτεταμένη χρήση drones μεγάλου βεληνεκούς, η συνεχής προσαρμογή της τακτικής και η πίεση στις ρωσικές γραμμές ανεφοδιασμού αποδεικνύουν ότι το Κίεβο εξακολουθεί να διαθέτει στρατηγική πρωτοβουλία σε ορισμένους τομείς του πολέμου.
Κατακλείδα
Η ανάρτηση του Ρόμπερτ Πέιπ δεν πρέπει να διαβαστεί ως κυριολεκτική ανακοίνωση ότι η Κριμαία «χάνεται» άμεσα για τη Ρωσία. Αντιθέτως, αποτελεί μια πολιτική ερμηνεία των τελευταίων εξελίξεων στο πεδίο.
Τα διαθέσιμα στοιχεία από διεθνή μέσα και πρακτορεία ειδήσεων επιβεβαιώνουν ότι η ουκρανική εκστρατεία κατά της Κριμαίας έχει ενταθεί σημαντικά. Οι επαναλαμβανόμενες επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, αποθήκες καυσίμων, γέφυρες και σιδηροδρομικές υποδομές έχουν προκαλέσει πραγματικές διαταραχές στην καθημερινή ζωή, έχουν επηρεάσει την τουριστική περίοδο και έχουν αυξήσει το οικονομικό και στρατιωτικό κόστος της κατοχής.
Το αν αυτή η στρατηγική θα οδηγήσει τελικά στην ανακατάληψη της Κριμαίας παραμένει αβέβαιο. Η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες και δεν υπάρχουν ενδείξεις επικείμενης αποχώρησής της. Εκείνο όμως που φαίνεται να αλλάζει είναι η φύση της κατοχής: η Κριμαία δεν παρουσιάζεται πλέον ως ένα ασφαλές και αδιαμφισβήτητο έδαφος υπό ρωσικό έλεγχο, αλλά ως ένα ολοένα πιο ευάλωτο στρατηγικό προγεφύρωμα, το οποίο απαιτεί διαρκώς αυξανόμενους πόρους για να διατηρηθεί.
Αν αυτή η τάση συνεχιστεί, το μεγαλύτερο ίσως πολιτικό επίτευγμα του Πούτιν από το 2014 ενδέχεται να εξελιχθεί σταδιακά σε μία από τις μεγαλύτερες στρατηγικές του προκλήσεις.
