«Η ΑΔΕΛΦΟΣΥΝΗ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΙΩΠΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΟ»
Η Επαρχία Ρίβνε της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας πληροφορήθηκε με ιδιαίτερη προσοχή την είδηση για την παρουσία του Μητροπολίτη Κερκύρας, Παξών και Διαποντίων Νήσων Νεκταρίου στη Ρωσική Ομοσπονδία, τη μεταφορά εκεί της δεξιάς χειρός του Αγίου Σπυρίδωνος Τριμυθούντος, καθώς και τις συναντήσεις και συλλειτουργίες του με εκπροσώπους του Πατριαρχείου Μόσχας.
Δεν θα θέλαμε ο λόγος μας να εκληφθεί ως παρέμβαση στα εσωτερικά μιας άλλης Αυτοκεφάλου Εκκλησίας ή ως απόπειρα να αποδώσουμε προθέσεις στον Έλληνα ιεράρχη. Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας βρίσκεται σε αδελφική ευχαριστιακή κοινωνία με την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος, εκτιμά βαθύτατα αυτές τις σχέσεις και διατηρεί με ευγνωμοσύνη τη μνήμη της στήριξης που λαμβάνει ο ουκρανικός λαός από πολλούς αρχιερείς, κληρικούς, μοναστήρια και πιστούς της Ελλάδας.
Ακριβώς γι’ αυτό θα θέλαμε να μιλήσουμε για αυτά τα ζητήματα όχι στη γλώσσα των κατηγοριών, αλλά στη γλώσσα της αδελφικής ειλικρίνειας.
Η μεταφορά ιερών λειψάνων προς προσκύνηση αποτελεί αρχαία παράδοση της Εκκλησίας. Ο Άγιος Σπυρίδων ο Τριμυθούντος δεν ανήκει σε κανένα κράτος ή έθνος. Τον τιμούν εκατομμύρια Ορθόδοξοι χριστιανοί, μεταξύ αυτών και στην Ουκρανία. Ειλικρινά ευχόμαστε κάθε άνθρωπος που προσέρχεται σήμερα στη σεπτή δεξιά του να συναντήσει, μέσω αυτού του ιερού κειμηλίου, τον Θεό και να αισθανθεί την κλήση προς το έλεος, την αλήθεια και τη μετάνοια.
Όμως ακριβώς εδώ ανακύπτει ένα ερώτημα από το οποίο σήμερα είναι δύσκολο να αποστασιοποιηθεί κανείς. Μπορεί ένα ιερό λείψανο να ταξιδεύει σε μια χώρα από την οποία καθημερινά εκτοξεύονται πύραυλοι εναντίον ουκρανικών πόλεων και, την ίδια στιγμή, να μην ακούγεται δίπλα του ούτε μία λέξη για εκείνους που σκοτώνονται από αυτούς τους πυραύλους;
Το ερώτημα αυτό δεν το θέτουμε για να προκαλέσουμε αντιπαράθεση. Γεννιέται μέσα από την καθημερινή ποιμαντική μας εμπειρία. Για τον Ουκρανό ιερέα ο πόλεμος δεν είναι γεωπολιτική. Είναι η είδηση του θανάτου ενός ενορίτη. Είναι η προσευχή μιας μητέρας που δεν γνωρίζει πού βρίσκεται ο γιος της. Είναι η συνάντηση με τη σύζυγο ενός αιχμαλώτου πολέμου. Είναι η εξόδιος ακολουθία ενός νεαρού στρατιώτη, δίπλα στο φέρετρο του οποίου στέκονται τα παιδιά του. Είναι τα ονόματα που καθημερινά ακούγονται στους ναούς μας κατά τη Θεία Λειτουργία.
Γι’ αυτό και κάτι που για κάποιους μπορεί να μοιάζει με μια συνηθισμένη κίνηση διεκκλησιαστικής ευγένειας, οι Ουκρανοί σήμερα το αντιλαμβάνονται εντελώς διαφορετικά.
Η συλλειτουργία με τον Πατριάρχη Κύριλλο, οι επίσημες συναντήσεις και η αμοιβαία απονομή εκκλησιαστικών διακρίσεων δεν πραγματοποιούνται έξω από την ιστορία. Πραγματοποιούνται σε μια περίοδο κατά την οποία συνεχίζεται η ρωσική επιθετικότητα εναντίον της Ουκρανίας, ενώ η ηγεσία του Πατριαρχείου Μόσχας όχι μόνο δεν έγινε σαφής φωνή εναντίον αυτού του πολέμου, αλλά κατ’ επανάληψη του παρείχε θρησκευτική και ιδεολογική νομιμοποίηση.
Υπό αυτές τις συνθήκες, ακόμη και η σιωπή καθίσταται δημόσια χειρονομία. Δεν γνωρίζουμε όλα τα κίνητρα του Μητροπολίτη Νεκταρίου και, ως εκ τούτου, δεν θεωρούμε σωστό να του αποδίδουμε πράγματα που ο ίδιος δεν έχει εκφράσει. Παράλληλα, τονίζουμε ότι οι προσωπικές του ενέργειες δεν μπορούν αυτομάτως να ταυτιστούν με τη θέση ολόκληρης της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ελλάδος.
Ωστόσο, θα επιτρέψουμε στον εαυτό μας να εκφράσει αυτό που, πιθανότατα, χιλιάδες ουκρανικές ορθόδοξες οικογένειες περιμένουν σήμερα από τους αδελφούς τους εν Χριστώ. Δεν χρειαζόμαστε λόγια εναντίον του ρωσικού λαού. Δεν ζητούμε μίσος ως απάντηση στο μίσος. Δεν αναμένουμε πολιτικές διακηρύξεις από την Εκκλησία.
Ζητούμε μόνο να μη σιωπούμε για τον άνθρωπο που υποφέρει. Όταν μιλάτε για αδελφοσύνη, θυμηθείτε τον Ουκρανό που σήμερα υπερασπίζεται την οικογένεια και την πατρίδα του. Όταν προσεύχεστε για την ειρήνη, θυμηθείτε τις πόλεις πάνω από τις οποίες κάθε νύχτα επιχειρεί η αντιαεροπορική άμυνα. Όταν μιλάτε για την ενότητα των Ορθοδόξων λαών, θυμηθείτε τις Ουκρανές μητέρες που δεν θα αγκαλιάσουν ποτέ ξανά τα παιδιά τους. Όταν στέκεστε μπροστά στα λείψανα του Αγίου Σπυρίδωνος, προσευχηθείτε και για εκείνους που σήμερα κηδεύονται στους ναούς μας. Διότι μπροστά στο ιερό λείψανο η διπλωματία υποχωρεί και μένει η συνείδηση.
Γι’ αυτό και αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό το γεγονός ότι στη Ρωσία μεταφέρθηκε η δεξιά χειρ του Αγίου Σπυρίδωνος. Η δεξιά του αγίου ευλογούσε τον άνθρωπο. Σήκωνε τον αναγκεμένο, βοηθούσε τον φτωχό, επιτελούσε έργα ελεημοσύνης. Και θα θέλαμε να πιστεύουμε ότι σήμερα αυτή η αγία δεξιά θα αποτελέσει υπενθύμιση για κάθε άνθρωπο που την ασπάζεται: το χέρι του χριστιανού είναι προορισμένο να ευλογεί την ειρήνη και όχι τον πόλεμο· να σκουπίζει τα δάκρυα και όχι να τα πολλαπλασιάζει· να σηκώνει τον άνθρωπο και όχι να δικαιολογεί την εξόντωσή του.
Ίσως αυτός να είναι και ο μεγαλύτερος καρπός που θα μπορούσε να έχει η μεταφορά αυτού του ιερού λειψάνου. Όχι ο αριθμός των ανθρώπων που θα προσέλθουν να το προσκυνήσουν. Όχι η επισημότητα των συναντήσεων. Ούτε οι εκκλησιαστικές διακρίσεις. Αλλά έστω και μία συνείδηση που θα αφυπνιστεί μπροστά στη δεξιά του αγίου και θα αναρωτηθεί: τι κάναμε στον αδελφό μας;
Είμαστε πεπεισμένοι ότι ο Ορθόδοξος κόσμος σήμερα δεν χρειάζεται νέες γραμμές διαίρεσης. Χρειάζεται ειλικρίνεια. Διότι η αληθινή ενότητα της Εκκλησίας δεν υπήρξε ποτέ διπλωματική ισορροπία μεταξύ των ισχυρών. Πάντοτε ξεκινούσε κάτω από τον Σταυρό — εκεί όπου είναι αδύνατο να παραμένει κανείς αδιάφορος απέναντι στον αθώο που υποφέρει.
Γι’ αυτό και ο λόγος μας προς τους αδελφούς σε ολόκληρο τον Ορθόδοξο κόσμο δεν είναι λόγος επίκρισης. Είναι η παράκληση της Ουκρανικής Εκκλησίας, η οποία μαζί με τον λαό της περνά μέσα από τη δοκιμασία του πολέμου: μην επιτρέψετε να συνηθίσει κανείς τον ουκρανικό πόνο. Μην επιτρέψετε ο πόλεμος να γίνει απλώς το φόντο των εκκλησιαστικών συναντήσεων. Μην επιτρέψετε μια φωτογραφία αδελφικού εναγκαλισμού να αποδειχθεί πιο εύγλωττη από τη σιωπή για τα χιλιάδες χέρια των Ουκρανών μητέρων που υψώνονται προς τον ουρανό. Και ας μην επιτρέψουμε στα ιερά λείψανα να μετατρέπονται σε σκηνικό εκεί όπου καλούνται να γίνουν φωνή της συνείδησης.
Συνεχίζουμε να προσευχόμαστε για μια δίκαιη ειρήνη, για τον τερματισμό της αιματοχυσίας, για τους Υπερασπιστές και τις Υπερασπίστριές μας, για την επιστροφή των αιχμαλώτων και των αγνοουμένων, για την ίαση των τραυματιών και για τις οικογένειες των νεκρών. Προσευχόμαστε επίσης ο Κύριος να χαρίζει σε όλους μας το θάρρος να παραμένουμε πιστοί στο Ευαγγέλιο όταν αυτή η πιστότητα απαιτεί όχι τη βολική σιωπή, αλλά τον λόγο της αλήθειας.
Είθε, διά των προσευχών του Αγίου Σπυρίδωνος, ο Κύριος να αγγίξει τις καρδιές όλων εκείνων από τους οποίους εξαρτάται ο τερματισμός αυτού του πολέμου. Διότι το ιερό λείψανο ενώνει πράγματι τους ανθρώπους μόνο όταν τους οδηγεί στον Χριστό. Και μπροστά στον Χριστό είναι αδύνατο να μη δει κανείς εκείνον που υποφέρει δίπλα του.
