Απάντηση στους επικριτές της τιμητικής διάκρισης προς τον Πρόεδρο Ζελένσκι
του Ηλία Δαμιανάκη, Άρχοντος Μαΐστορος του Οικουμενικού Πατριαρχείου
Τις τελευταίες εβδομάδες δέχομαι αδιάκοπες επιθέσεις από φιλορωσικούς και δουλοπρεπείς κύκλους, που συνδέονται με την κωμικά ονομαζόμενη «Ένωση Ορθόδοξων Δημοσιογράφων» και τις διάφορες παραφυάδες της, με μαχητικούς οπαδούς της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας Εκτός Ρωσίας, με τον διακριτικά… μαχητικό Γιώργο Μιχαλοπούλο, καθώς και με την ομάδα τεχνητής νοημοσύνης του Ελληνοσκόπιου, υπό την καθοδήγηση του Νίκου Σταματάκη.
Με ρωτούν αν εξακολουθώ να στηρίζω την τιμητική διάκριση προς τον Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, λες και εγώ προσωπικά οργάνωσα την απονομή ή φέρω την ευθύνη για την απόφαση.
Σκέφτηκα, λοιπόν, να τους απαντήσω. Και ποια καλύτερη ημέρα από την 4η Σεπτεμβρίου, επέτειο της «διευθέτησης» του Κρεμλίνου με τη σοβιετική ιεραρχία το 1943, όταν ο Στάλιν κάλεσε τους κορυφαίους Ρώσους ιεράρχες και προετοίμασε την αποκατάσταση του Πατριαρχείου Μόσχας υπό το σοβιετικό καθεστώς και τον σοβιετικό ανώτατο κυβερνητικό επίτροπο για τις εκκλησιαστικές υποθέσεις;
Υπό αυτό το πρίσμα, η απάντησή μου είναι απολύτως ξεκάθαρη:
Ναι. Ανεπιφύλακτα.
Χαιρετίζω και επικροτώ το Εθνικό Προσκύνημα του Αγίου Νικολάου και τον «Φάρο Ελπίδας» για την απόφασή τους να τιμήσουν τα θύματα, τους υπερασπιστές και τους επιζώντες της τρομοκρατίας που έχει υποστεί η Ουκρανία από τη ρωσική αδελφοκτόνο επιθετικότητα.
Ποιος θεσμός θα μπορούσε να είναι καταλληλότερος;
Ο «Φάρος Ελπίδας» δεν τιμά την τελειότητα. Δεν δηλώνει ότι κάθε απόφαση του Κιέβου είναι υπεράνω κριτικής. Αναγνωρίζει έναν λαό που έχει υποστεί εισβολή, κατοχή, καταστροφή και εκτοπισμό, καθώς και τη συστηματική στοχοποίηση των κατοικιών, των ναών, των μοναστηριών και των κοινοτήτων του από τρομοκράτες.
Ζητήματα που βρίσκονται πολύ κοντά στην καρδιά ολόκληρης της Ρωμιοσύνης της διασποράς.
Η Ουκρανία δεν έφερε αυτόν τον πόλεμο στη Ρωσία. Η Ρωσία έφερε αυτόν τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Θεωρώ τον Ζελένσκι καλό πρόεδρο;
Υποθέτω ότι αυτό εξαρτάται από το αν κάποιος πιστεύει πως ένας τηλεοπτικός αστέρας μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρό πρόεδρο. Έχουμε, πάντως, δει ότι το εγχείρημα δεν είναι αδύνατο.
Όταν έφτασε η πραγματική κρίση, ο Ζελένσκι έμεινε στη θέση του, ηγήθηκε και αντιστάθηκε. Και αυτή είναι μια πολύ πιο πειστική απόδειξη προεδρικού κύρους από οποιοδήποτε βιογραφικό.
Αυτό, φυσικά, δεν τον καθιστά αλάνθαστο. Δεν θέτει κάθε απόφαση της κυβέρνησής του υπεράνω κριτικής. Όμως η τιμή προς τον Ζελένσκι δεν αποτελεί δήλωση τελειότητας. Αποτελεί αναγνώριση του γεγονότος ότι η Ουκρανία αντιστέκεται σε μια εισβολή και υπερασπίζεται το δικαίωμά της να υπάρχει.
Μην έρχεστε σε μένα με έναν ή δύο τραυματισμένους ή νεκρούς κληρικούς —αιωνία τους η μνήμη— και απαιτείτε να ξεχάσω την ευρύτερη καταστροφή που έχει προκαλέσει η Ρωσία από το 2014.
Το τεκμηριωμένο ιστορικό δεν αποτελεί μια συλλογή ατυχών περιστατικών. Είναι καταγραφή μιας καταστροφής σε μεγάλη κλίμακα.
Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025, το ερευνητικό πρόγραμμα «Η Θρησκεία στις Φλόγες» είχε καταγράψει τουλάχιστον 772 θρησκευτικούς χώρους που υπέστησαν ζημιές ή λεηλατήθηκαν κατά τη διάρκεια της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής.
- 772+ θρησκευτικοί χώροι υπέστησαν ζημιές ή λεηλατήθηκαν.
- 53+ θρησκευτικά συγκροτήματα καταστράφηκαν ολοσχερώς.
- 1.200+ ενορίες.
- 23 μοναστήρια σε κατεχόμενες περιοχές επηρεάστηκαν μέσω καταστροφής, κατάσχεσης, κλεισίματος, αναγκαστικής επανεγγραφής ή εκκλησιαστικής απορρόφησης.
- Δεκάδες κληρικοί και θρησκευτικοί ηγέτες σκοτώθηκαν, απήχθησαν, βασανίστηκαν ή εξακολουθούν να αγνοούνται.
- 19+ κανονικές κυρώσεις επιβλήθηκαν σε Ρώσους ορθόδοξους κληρικούς επειδή αντιτάχθηκαν στον πόλεμο, κήρυξαν την ειρήνη ή αρνήθηκαν να μετατρέψουν τη Θεία Λειτουργία σε προσευχή για τη ρωσική νίκη αντί για την ειρήνη.
Το συμπέρασμα παραμένει αναμφισβήτητο:
Ο αδελφοκτόνος πόλεμος της Ρωσίας έχει οδηγήσει σε μια διαρκή επίθεση εναντίον της θρησκευτικής ζωής της Ουκρανίας.
Ενορίες εξαναγκάστηκαν να υποταχθούν στις κατοχικές αρχές.
Αυτά δεν είναι μεμονωμένες συμφορές που αιωρούνται πάνω από τον πόλεμο χωρίς αιτία. Είναι συνέπειες της εισβολής και της κατοχής.
Την ίδια στιγμή, το Πατριαρχείο Μόσχας τιμωρούσε κληρικούς στο εσωτερικό της Ρωσίας που κήρυτταν την ειρήνη αντί για τη νίκη.
Ιερείς τέθηκαν σε αργία, απομακρύνθηκαν από τις θέσεις τους, διώχθηκαν ποινικά, καθαιρέθηκαν ή οδηγήθηκαν στην εξορία επειδή αντιτάχθηκαν στην εισβολή ή αρνήθηκαν να μετατρέψουν τη Θεία Λειτουργία σε εργαλείο εθνικιστικής προπαγάνδας.
Φανταστείτε: η ίδια η λέξη «ειρήνη» κατέληξε να αποτελεί πράξη εκκλησιαστικής ανυπακοής, ενώ η λέξη «νίκη» εισήχθη στις λειτουργικές προσευχές, σαν η στρατιωτική επικράτηση να αποτελούσε μυστήριο.
Αυτό δεν είναι κανονική τάξη.
Είναι καταναγκασμός ντυμένος με μίτρα.
Η αιρετική ιδεολογία του «Ρωσικού Κόσμου» παρουσιάζει την κυριαρχία ως ενότητα, την υποταγή ως κανονική τάξη και την αυτοκρατορική επέκταση ως πνευματική αδελφοσύνη.
Όμως η Εκκλησία δεν διατηρείται μέσω πολιτικού καταναγκασμού.
Η Ορθοδοξία δεν προστατεύεται από το Κρεμλίνο.
Το Ευαγγέλιο δεν μπορεί να μετατραπεί σε δικαιολόγηση μιας αυτοκρατορίας.
Ο Πατριάρχης Κύριλλος δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως ειρηνοποιός, την ώρα που ευλογεί ένα πολιτικό σύστημα το οποίο παράγει αδελφοκτονία.
Δεν μπορεί να μιλά για αδελφοσύνη, την ώρα που υπερασπίζεται έναν πόλεμο ο οποίος στέλνει αδελφούς να σκοτώνουν ο ένας τον άλλον.
Δεν μπορεί να επικαλείται τον Σταυρό, επιτρέποντας ταυτόχρονα να μετατρέπεται ο Σταυρός σε λάβαρο αυτοκρατορικής κατάκτησης.
Ο πόλεμος σχεδιάστηκε στη Μόσχα, συντηρήθηκε από τη Μόσχα και επενδύθηκε με θρησκευτική γλώσσα από έναν πατριάρχη που μπέρδεψε την πολιτική πίστη με τη χριστιανική υπακοή.
Η ορθή τάξη της Εκκλησίας δεν είναι η τάξη του Κρεμλίνου.
Είναι η τάξη της αλήθειας, της ελευθερίας, της μετάνοιας και της χάριτος, μέσα στη Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία.
Ας συνεχίσουν, λοιπόν, οι επικριτές.
Μπορούν να προσποιούνται ότι το πένθος για έναν τραυματισμένο ιεράρχη απαιτεί σιωπή για εκατοντάδες κατεστραμμένους ή κατεστραμμένους μερικώς θρησκευτικούς χώρους.
Μπορούν να προσποιούνται ότι η τιμή προς τον Ζελένσκι σημαίνει αποδοχή κάθε ενέργειας του Κιέβου.
Μπορούν να προσποιούνται ότι μια επίσκεψη του Κυρίλλου σε ένα νοσοκομείο μετατρέπει τη Μόσχα σε δύναμη ειρήνης.
Δεν την μετατρέπει.
Πενθώ για κάθε θύμα.
Καταδικάζω κάθε παράνομη επίθεση.
Όμως δεν θα επιτρέψω σε μεμονωμένες τραγωδίες να γίνουν «θυμιατήρι που σκορπά καπνό για να κρύψει τα μεγαλύτερα εγκλήματα της Μόσχας», και ιδιαίτερα τα εκκλησιαστικά της εγκλήματα.
Γιατί, ενώ οι αυτοκρατορίες μπορεί να ανέρχονται και να καταρρέουν, η Ορθοδοξία παραμένει.
Μετάφραση από το πρωτότυπο
